Het is al vele jaren bekend dat de relatie tussen therapeut en cliënt bepalend is voor het succes van een behandeling. De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat de kwaliteit van de relatie ook grote invloed heeft op het succes van de hulpverlening aan mensen met een verstandelijke beperking. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar de manier waarop cliënten met een beperking zelf kijken naar deze relaties. Uit de diverse uitingen en onderzoeken wordt toch helder wat cliënten verwachten van hun relaties met hulpverleners. Hoe kunnen hulpverleners tegemoet komen aan deze wensen?

Een verslag door prof. dr. Anton Došen

In het voorjaar 2013 organiseerde FORTIOR een Masterclass over integratieve diagnostiek en behandeling van probleemgedrag en psychiatrische stoornissen bij mensen met een verstandelijke beperking onder leiding van Prof. dr. Anton Došen. In dit artikel geeft hij een korte samenvatting van de resultaten die zijn geboekt door de deelnemers aan de masterclass.

In sommige instellingen bestaat de gewoonte om gedrag van cliënten te beheersen. Het is mogelijk dat er dan juist een negatieve spiraal ontstaat waarin problematisch gedrag vooral verslechtert in plaats van verbetert. Het is heel belangrijk om ook te zorgen voor “plezier” in de begeleiding van kinderen en volwassenen met ontwikkelingsproblemen. Want positieve emoties kunnen negatieve emoties overschrijven, ze dragen bij aan het ontstaan van een vertrouwensrelatie en motiveren tot leren. Floortime is een voorbeeld van een methode waarin plezier een belangrijke rol speelt.

Problematisch gedrag is een belangrijk onderwerp, omdat het relatief vaak voorkomt bij mensen met een verstandelijke beperking. Het is het voor professionals doorgaans een hele opgave goed met problematisch gedrag om te gaan. In deze blog lees je meer over het verband tussen dit gedrag en de emotionele ontwikkeling zoals die door Anton Došen is beschreven.

Er bestaan vele methodes voor de begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking. Bij al deze methodieken wordt het belang van een goede relatie tussen cliënt en professional benadrukt. Toch bestaan er maar weinig methoden die handvatten geven voor het werken aan een relatie. Vooral als er sprake is van schadelijk gedrag (zoals agressie), vinden begeleiders het vaak lastig om een goed contact op te bouwen. Gentle Teaching is een methode die wel aangeeft hoe een veilige relatie kan ontstaan. De insteek is dat de cliënt zich veilig kan voelen in het contact met zijn begeleider.

Slaapproblematiek komt veel voor in de geïndustrialiseerde wereld. Ongeveer 3% van de Nederlanders meldt zich jaarlijks één of meerdere keren bij de huisarts met slaapklachten. Dit percentage ligt vele malen hoger bij mensen met een verstandelijke beperking. De getallen die in verschillende onderzoeken worden genoemd variëren sterk. Professionals die werken met mensen met een verstandelijke beperking zullen uit ervaring weten dat slaapproblemen bij cliënten vaak voorkomen. In deze blog lees je meer over de oorzaken, gevolgen en oplossingen.

Herken je het gevoel dat je even niet weet hoe je moet reageren als iemand je overvalt met een vervelende opmerking? Je fietst naar huis en je bedenkt ineens wat je had kunnen zeggen. Als je jezelf bewust bent van je innerlijke lichaamstaal, dan kun je sneller te reageren in dit soort situaties. Jeroen Saris ontwikkelde de methode Inner Language of the Soul (ILS). In deze post vertelt hij meer over deze methodiek.

Baby’s kunnen nog niet communiceren met gesproken taal. Toch zullen veel mensen hebben ervaren dat ze contact hadden met een baby, via bijvoorbeeld bewegingen, geluiden en oogcontact. Zolang een kind niet kan praten is lichaamstaal de belangrijkste manier om te communiceren. Lichamelijke interactie speelt een belangrijke rol in het ontstaan van een veilige hechting tussen moeder (verzorgers) en kind. Zowel voor kinderen met als zonder beperkingen is een veilige hechting de basis van een gezonde (emotionele) ontwikkeling.

Mensen kunnen niet in hun eentje (op)groeien en zich ontwikkelen. Ieder mens heeft iemand nodig die op de juiste manier aandacht en steun geeft. Vooral bij jonge kinderen is het belangrijk dat de ouders (of verzorgers) sensitief reageren op de signalen die het kind afgeeft. Het aanvoelen van de stemming van het kind en hierop passend reageren is nodig voor het ontwikkelen van een vertrouwensband tussen moeder (of verzorger) en kind. Een veilige relatie is de basis voor een gezonde emotionele ontwikkeling.

Aan mensen met een verstandelijke beperking worden relatief vaker psychofarmaca voorgeschreven dan aan mensen zonder beperkingen. Bij een groot gedeelte van deze mensen met een verstandelijke beperking is geen diagnose bekend van een psychiatrische stoornis. Medicatie wordt dan ingezet vanwege probleemgedrag. Het voorschrijven van psychofarmaca zonder een psychiatrische diagnose is controversieel.