Tacit knowledge in de zorg voor mensen met (Z)EVMB)

Wat weet je zonder precies te kunnen uitleggen hoe je het weet?

Een andere blik. Een verandering in de ademhaling. Een kleine beweging of een net iets andere lichaamsspanning. Ouders, naasten en zorgmedewerkers die iemand met (zeer) ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen goed kennen, merken vaak heel subtiele signalen op. Ze voelen bijvoorbeeld aan dat iemand pijn heeft, overprikkeld raakt of juist behoefte heeft aan contact.

Deze kennis ontstaat doordat je iemand gedurende langere tijd meemaakt en een relatie met diegene opbouwt. Je leert signalen herkennen en krijgt steeds beter gevoel voor wat iemand mogelijk bedoelt, voelt of nodig heeft. Dit wordt tacit knowledge genoemd: intuïtieve kennis die waardevol is, maar vaak moeilijk onder woorden te brengen.

Juist daar zit ook een kwetsbaarheid. Wanneer kennis vooral in het hoofd van één ouder, begeleider of andere professional zit, kan deze verloren gaan wanneer medewerkers wisselen of iemand verhuist. Ook kunnen verschillende betrokkenen dezelfde signalen anders interpreteren.

Tacit knowledge delen betekent daarom niet dat intuïtie ineens een vaststaand feit wordt. Niemand weet met volledige zekerheid wat iemand met (Z)EVMB ervaart wanneer diegene dit niet zelf kan vertellen. Interpretaties blijven hypotheses. Door ze met elkaar te bespreken, ervaringen naast elkaar te leggen en elkaar vragen te stellen, kunnen deze hypotheses wel beter worden onderbouwd en steeds opnieuw worden getoetst.

Van intuïtie naar gezamenlijke kennis

Tijdens deze training maak je kennis met onderzoek naar tacit knowledge in de zorg voor mensen met (Z)EVMB en met de Werkwijze Tacit Knowledge.

Deze praktische werkwijze is ontwikkeld vanuit onderzoek van Amsterdam UMC. Met behulp van korte video-opnamen van concrete zorgmomenten onderzoeken ouders, naasten en professionals samen wat zij waarnemen en hoe zij dit interpreteren.

Een gedragsdeskundige, orthopedagoog of andere deskundige kan het gesprek begeleiden en vragen stellen als: Wat denk je dat deze persoon hier bedoelt of nodig heeft? Waar zie je dat aan? Herken je dit signaal uit andere situaties? En wat gebeurde er toen?

Door interpretaties met elkaar te vergelijken, wordt kennis die normaal gesproken impliciet blijft beter bespreekbaar. Verschillen hoeven daarbij niet te worden opgelost in ‘goed’ of ‘fout’. Ze kunnen juist nieuwe informatie opleveren over wat iemand mogelijk ervaart of nodig heeft.

In de training ga je hier ook praktisch mee aan de slag. Je oefent aan de hand van een casus of eigen ervaring met het herkennen en verwoorden van tacit knowledge en met het voeren van een reflectief gesprek.

Leerdoelen

Na afloop van de training:

• kun je uitleggen wat tacit knowledge is en hoe deze kennis ontstaat in de langdurige relatie met een persoon met (Z)EVMB;
• kun je voorwaarden benoemen die belangrijk zijn voor het opbouwen en behouden van tacit knowledge, waaronder continuïteit in de zorg en een cultuur van gezamenlijke reflectie;
• kun je tacit knowledge bij jezelf en anderen herkennen en deze kennis serieus meenemen, waaronder de kennis van ouders en naasten;
• kun je verdiepende vragen stellen om tacit knowledge beter onder woorden te brengen en gezamenlijk te onderzoeken;
• ken je de Werkwijze Tacit Knowledge en weet je in welke situaties deze kan worden ingezet;
• herken je belangrijke valkuilen van tacit knowledge en weet je hoe je voorkomt dat interpretaties als vaststaande waarheid worden beschouwd.

Wat leer je?

Kennismaken met tacit knowledge
Wat is tacit knowledge? Hoe ontstaat deze kennis en welke rol spelen langdurige betrokkenheid, continuïteit en gezamenlijke reflectie? Hoe kun je tacit knowledge delen en welke valkuilen zijn er?

Oefenen met tacit knowledge
Aan de hand van een casus of eigen ervaringen oefen je in kleine groepen met het herkennen, onderzoeken en verwoorden van tacit knowledge.

Vertaling naar de praktijk
De bevindingen worden gezamenlijk besproken. Daarbij kijken we hoe je tacit knowledge en gezamenlijke reflectie kunt benutten in je eigen werksituatie.

Voorbereiding

Voorafgaand aan de training ontvangen deelnemers enkele materialen over tacit knowledge en de Werkwijze Tacit Knowledge. We vragen je deze vooraf globaal door te nemen.

Voor wie?

Deze training is bedoeld voor begeleiders, paramedici, gedragsdeskundigen en andere professionals die werken met mensen met (Z)EVMB.

Enige werkervaring in de gehandicaptenzorg is wenselijk. De training sluit daardoor beter aan bij ervaringen en intuïtieve kennis die deelnemers zelf al in hun werk hebben opgebouwd of bij anderen herkennen.

Het onderzoek waarop de training is gebaseerd, is uitgevoerd in de zorg voor mensen met (Z)EVMB. De opgedane inzichten kunnen mogelijk ook relevant zijn voor de ondersteuning van mensen met een minder ernstige verstandelijke beperking of EVB+.

Accreditatie

Voor deze training wordt accreditatie aangevraagd bij accreditatiebureau NIP K&J / NVO OG. Het definitieve aantal punten vermelden we zodra de aanvraag is beoordeeld.

Accreditatie voor SKJ

Als NIP K&J / NVO OG de accreditatie toekent, neemt SKJ deze accreditatie over. De training telt dan ook mee voor je herregistratie bij SKJ. Het definitieve aantal punten vermelden we zodra de aanvraag is beoordeeld.

Hoe worden punten toegekend?

Je ontvangt alleen punten van de beroepsregisters die de accreditatie daadwerkelijk hebben toegekend. Daarnaast moet je voldoen aan de voorwaarden van het betreffende register.

Voor NIP K&J / NVO OG geldt dat je ten minste 90% van de contacturen aanwezig moet zijn om in aanmerking te komen voor accreditatiepunten en een certificaat.

Voor registers waarbij FORTIOR je deelname invoert, hebben wij je lidmaatschaps- of registratienummer nodig. Controleer daarom vooraf of het juiste nummer bij FORTIOR bekend is. Zonder dit nummer kunnen wij je punten niet invoeren.

Wat moet je zelf doen voor SKJ?

Wordt de accreditatie van NIP K&J / NVO OG toegekend en heb je de punten nodig voor je SKJ-registratie? Dan upload je het certificaat na afloop zelf in Mijn SKJ. FORTIOR kan je deelname niet rechtstreeks bij SKJ invoeren.

Certificaat

Wanneer je aan de aanwezigheidseisen voldoet, ontvang je na afloop een certificaat van deelname. Hierop staan de accreditaties die op dat moment zijn toegekend en de bijbehorende accreditatienummers.

Is de aanvraag op de datum van de training nog in behandeling? Dan informeren we je zodra de uitslag bekend is.

Accreditatie voor een ander beroepsregister

Heb je accreditatie nodig voor een beroepsregister dat hierboven niet wordt genoemd? Neem dan vóór je inschrijving contact met ons op via inschrijvingen@fortior.info.

We bekijken dan of het mogelijk is om de gewenste accreditatie aan te vragen. Je ontvangt van ons altijd expliciet bericht of we de aanvraag wel of niet indienen.

Aanbevolen literatuur

Nieuwenhuijse, M. & Kruithof, K. (2026). Tacit knowledge in de zorg voor mensen met (Z)EVMB. Over wat het is, waarom het belangrijk is en hoe het gedeeld kan worden. Amsterdam UMC, Afdeling Ethiek, Recht & Humaniora.

Nieuwenhuijse, M. & Kruithof, K. (2026). Werkwijze Tacit Knowledge. Amsterdam UMC, Afdeling Ethiek, Recht & Humaniora. Praktische handreiking met een stappenplan voor het gezamenlijk onderzoeken en delen van tacit knowledge.

De cursus vindt plaats in:

Volksuniversiteit Utrecht
Nieuwegracht 41
3512 LE Utrecht

De Volksuniversiteit ligt op ongeveer vijftien minuten lopen van station Utrecht Centraal.

Let op: deze locatie heeft geen lift.

Bereikbaarheid en parkeren

We adviseren om met het openbaar vervoer naar Utrecht te reizen. De cursuslocatie ligt op loopafstand van station Utrecht Centraal.

Kom je met de auto? Houd er dan rekening mee dat parkeren in het centrum van Utrecht kostbaar is. Je kunt onder andere parkeren in een van de parkeergarages bij Hoog Catharijne. Door vooraf een parkeerplaats te reserveren, ben je verzekerd van een plek en kun je mogelijk voordeliger parkeren.

Lees meer over parkeren en het reserveren van een parkeerplaats.