Lange tijd was het normaal dat in de (gehandicapten)zorg vooral werd gesproken over cliënten in plaats van met cliënten. De professional was de deskundige die een plan opstelt voor de cliënt. Steeds vaker wordt ervoor gekozen om met de cliënt zelf in gesprek te gaan. Mensen met een lichte verstandelijke beperking of autisme zijn namelijk prima in staat om over hun eigen behoeftes, voorkeuren en dromen te vertellen en daarnaast te bedenken hoe ze die zouden kunnen realiseren.

Nicole van Alebeek-Mettler is aandachtsfunctionaris emotionele ontwikkeling bij zorginstelling Dichterbij regio Uden/Veghel. Het team van Nicole gebruikt sinds enkele jaren het integratieve model van Anton Došen en zijn theorie over emotionele ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke beperking. In dit artikel vertelt Nicole hoe hiermee binnen Dichterbij wordt gewerkt.

Veel mensen met een verstandelijke beperking hebben moeite met gesproken taal. Je zet mensen met een verstandelijke beperking in hun kracht als ze beter begrijpen wat er met hen wordt gecommuniceerd en als ze daarnaast beter duidelijk kunnen maken wat ze zelf willen. Dit kan onder andere met ondersteunende communicatiemiddelen. Volgens Karen Poot is het niet alleen belangrijk om (ondersteunende) communicatie functioneel te gebruiken. Het is ook belangrijk om communicatie in te zetten voor het opbouwen van een band.

In het dagelijks leven krijgen mensen veel zintuiglijke informatie te verwerken. Deze informatie komt via onze zintuigen samen in het zenuwstelsel en wordt zo verwerkt dat iemand adequaat kan reageren op zijn omgeving. Dit proces heet Sensorische Informatieverwerking (SI). Ieder mens heeft zijn eigen sensorische patroon dat van invloed is op de manier waarop hij of zij reageert op dagelijkse gebeurtenissen. SI heeft ook invloed op relaties. Het bepaalt mede of mensen zich tot elkaar aangetrokken voelen of juist niet.

In een kleinschalige woonzorgcentrum in het midden van het land woont Janna een vrouw van 45 met een matige verstandelijke beperking. Daarnaast is ze slechthorend. Janna is een heerlijke vrouw en haar begeleiders zijn dol op haar. Regelmatig had ze echter heftige woede-uitbarstingen. Binnen de woonvoorziening werd dit een steeds groter probleem. Er begon twijfel te ontstaan of Janna nog wel in de woonvoorziening kon blijven. Uiteindelijk besloot de teamleider om Janna in kaart te brengen aan de hand van het integratieve model van Anton Došen.

De Affectief Bewuste Benadering (ABB) is een methode waarbij de begeleider naast de cliënt gaat staan. Eerst wordt gebouwd aan een vertrouwensrelatie. Pas als deze is ontstaan, kan gewerkt worden aan doelen. ABB is gebaseerd op gelijkwaardigheid en het stimuleren van eigen regie bij de cliënt. Voor een adequate begeleiding is het belangrijk dat begeleiders zich bewust zijn van hun eigen emotionele functioneren. ABB geeft manieren aan hoe je inzicht kunt krijgen in je eigen emoties en hoe je hier vervolgens bewust mee kunt omgaan.

Emotieregulatie verwijst naar interne processen die invloed hebben op hoe en wanneer mensen emoties ervaren en hoe deze emoties worden geuit. Lucinda Pouw deed promotieonderzoek naar de invloed van verschillende aspecten van emotieregulatie op het sociaal functioneren en het ontstaan van psychopathologie bij kinderen met een autisme spectrum stoornis. In deze blog lees je enkele bevindingen uit haar onderzoek.

De meeste moderne zorginstellingen stellen de individuele cliënt centraal. Omdat iedere cliënt unieke behoeften heeft, vraagt dit om een ondersteuningsaanbod op maat. In Nederland is het gebruikelijk om het niveau van de cliënt (waaruit zijn behoeften voortkomen) uit te drukken in ontwikkelingsleeftijden. Een groot aantal professionals zeggen dat het werken met ontwikkelingsleeftijden goede handvatten geeft in de ondersteuning van hun cliënten. Het helpt hen om beter aan te sluiten op de cliënt. Hierdoor vermindert probleemgedrag en verbetert het welzijn van de cliënt.

Jan Gielen begon in 1979 als psycholoog in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Hij maakte aan den lijve mee hoe de zorg in de afgelopen 35 jaar veranderde. Hij zag hoe de aandacht voor emotionele ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke beperking ontstond en hoe bruikbaar de theorie van Anton Došen is in de diagnostiek en behandeling van cliënten met complexe problematiek.

Bij zorginstelling Ons Tweede Thuis is de afgelopen jaren meer aandacht gekomen voor de (sociaal-) emotionele ontwikkeling van cliënten. Barbara Boots is werkzaam als persoonlijk begeleider op een woonvoorziening en als orthopedagoog bij het Adviespunt van Ons Tweede Thuis (centrum voor consultatie, diagnostiek, behandeling en deskundigheidsbevordering) In deze blog beschrijft ze de casus van Jochem, een volwassen man met een zeer disharmonische ontwikkeling. Door rekening te houden met Jochems emotionele behoeften, voelt hij zich nu een stuk gelukkiger en veiliger in zijn woonomgeving.