Online training: Het inschatten van emotionele ontwikkeling met de SEO-V²

De Schaal voor Emotionele Ontwikkeling (SEO-R²) wordt al vele jaren gebruikt in Nederland en Vlaanderen voor de diagnostiek en behandeling van mensen met een verstandelijke beperking, probleemgedrag en psychiatrische stoornissen. Het afnemen van de SEO-R² kost echter veel tijd. Daarom gingen deskundigen uit Duitsland, België, Nederland en Engeland, verenigd in het “Network of Europeans on Emotional Development (NEED)”, op zoek naar een verkorte versie van de schaal die minder tijdrovend is. Na enkele jaren van onderzoek en ontwikkeling werd in 2017 de Schaal voor Emotionele Ontwikkeling – Verkort geïntroduceerd. Deze verkorte versie is gebaseerd op de SEO-R². Sinds december 2024 is er een herwerkte versie beschikbaar onder de naam SEO-V². Beide schalen zijn volwaardig en kunnen naast elkaar gebruikt worden.

Wat is nieuw aan de SEO-V²?

Omdat de schaal nu ook wordt gebruikt bij jongeren zonder verstandelijke beperking, was er behoefte om fase 6 (leeftijd 12 tot 18 jaar) toe te voegen. Deze toevoeging maakt het gemakkelijker om met de SEO-V² de emotionele ontwikkeling van jongeren en volwassenen met psychiatrische problematiek zonder verstandelijke beperking in te schatten.

In de handleiding wordt ook de huidige stand van wetenschappelijk onderzoek gepresenteerd, zodat de auteurs benadrukken dat de schaal niet alleen nuttig, maar ook valide en betrouwbaar is.

Het belang van inzicht in emotionele ontwikkeling

De SEO-V² wordt ingezet als diagnostisch instrument om het emotionele ontwikkelingsniveau van kinderen, jongeren en volwassenen met een verstandelijke beperking en/of psychiatrische problematiek te beoordelen. Inzicht in iemands emotionele ontwikkeling is cruciaal voor het begrijpen van zowel adaptief gedrag (normaal, maar soms lastig, gedrag) als maladaptief gedrag (probleemgedrag). Het biedt ook inzicht in de emotionele behoeften en de persoonlijkheidsstructuur van de persoon. Volgens de auteurs kunnen door het in kaart brengen van iemands emotionele ontwikkeling, zijn innerlijke beleving en gedrag beter worden begrepen. Als probleemgedrag en psychiatrische problematiek beter worden begrepen, kunnen behandelingen en ondersteuning effectiever worden ingezet.

De Schaal voor Emotionele Ontwikkeling – Verkort² (SEO-V²)

De SEO-V² bestaat uit 240 binaire items die zes fasen van emotionele ontwikkeling beschrijven in acht domeinen:

1. Omgaan met het eigen lichaam
2. Omgang met emotioneel belangrijke anderen
3. Omgaan met een veranderende omgeving (permanentie van objecten)
4. Differentiatie van emoties
5. Omgang met medecliënten
6. Omgaan met materiaal en activiteiten
7. Communicatie
8. Affectregulatie

De domeinen zijn verdeeld over zes fasen van emotionele ontwikkeling, waarbij per fase vijf vragen worden gesteld. Bij de scoring wordt per item aangegeven wat van toepassing is (binaire schaal). De schaal wordt afgenomen met minimaal twee informanten die de persoon in verschillende situaties hebben meegemaakt.

De SEO-V² is gebaseerd op het concept “emotioneel functioneren”, waarbij ervan uit wordt gegaan dat emotionele behoeften dynamisch zijn en in de loop van de tijd kunnen veranderen. Het voornaamste doel van de schaal is om de emotionele behoeften in kaart te brengen, niet alleen het emotionele ontwikkelingsniveau.

Vereisten voor de beoordelaar

De SEO-V² dient te worden afgenomen door professionals die diagnostisch opgeleid zijn in de ontwikkelingspsychologie, pedagogiek of psychiatrie. Het is belangrijk dat de beoordelaar kennis heeft van algemene ontwikkelingspsychologie, met een bijzondere focus op het model van emotionele ontwikkeling. De auteurs raden aan de afname en scoring van de schaal te oefenen onder begeleiding van een ervaren beoordelaar.

Gewenste voorkennis voor de training

In deze training ligt de focus op de achtergrond, afname en scoring van de SEO-V². Het model voor emotionele ontwikkeling wordt niet behandeld. Daarom is het noodzakelijk om vooraf kennis te hebben van zowel de Schaal voor Emotionele Ontwikkeling als het model van emotionele ontwikkeling. Deze online training duurt drie uur, en de stof zal snel worden behandeld. Het is daarom aan te raden om vooraf de SEO-V² handleiding door te nemen en het afnameformulier te bekijken.

Als je al veel kennis hebt over de SEO-V², biedt deze training wellicht minder nieuwe informatie.

Benodigd materiaal

Om de training te volgen, is het noodzakelijk om een exemplaar van de SEO-V² bij de hand te hebben:

Morisse, F., De Neve, L., Ronsse, E., Sterkenburg, P.S., Vonk, J., Zaal, S. (2024) SEO-V². Schaal voor Emotionele Ontwikkeling. Amsterdam: Hogrefe Uitgevers B.V.

Online training

Deze scholing wordt volledig online aangeboden via Zoom. Voor deelname heb je een snelle internetverbinding nodig, evenals een computer of laptop met een camera, microfoon en luidspreker. Een smartphone is meestal minder geschikt voor het volgen van een online training.

Inhoud van de training

Tijdens deze online training informeert docent Kari Andriessen je over de achtergronden en het gebruik van de SEO-V².

De volgende onderwerpen komen aan bod:

• Beknopte ontwikkelingsgeschiedenis van de SEO-Verkort.
• Afname + Wanneer neem je welke variant af?
• Oefenen
• Scoring

Leerdoelen

• Na afloop van de training weten de deelnemers wat de SEO-V² is en in welke situaties de schaal ingezet kan worden
• Na afloop van de training zijn de deelnemers op de hoogte van de procedure met betrekking tot afname van de SEO-V²
• Na afloop van de training weten de deelnemers hoe de SEO-V² gescoord dient te worden

Voorkennis

Om de online training goed te kunnen volgen is het belangrijk dat je het model voor emotionele ontwikkeling kent en op de hoogte bent van de ontwikkelingsdynamische benadering.

Voorbereiding

Om deze studiedag te kunnen volgen dient er vooraf verplichte literatuur te worden gelezen. De literatuur zal vooraf per mail worden verzonden.

Studiebelasting

De studiebelasting van deze training bestaat uit:

• Het aantal online contacturen: 3 uur
• Het lezen van 12 bladzijdes literatuur: 1 uur

De totale studiebelasting is naar schatting 4 uur.

Tijdens de training dien je de Handleiding van SEO-V² en de afname formulieren bij de hand te hebben.

Cliëntgroep

De SEO-V² is ontwikkeld voor kinderen, jongeren en volwassenen met een verstandelijke beperking (ernstig, matig of licht) en eventuele bijkomende stoornissen. De schaal kan ook worden gebruikt voor jongeren en volwassenen met een normale begaafdheid die autisme en/of psychiatrische problematiek hebben.

Doelgroep voor deze studiedag

De training is bedoeld voor:

• psychologen, orthopedagogen, psychodiagnostisch medewerkers, verpleegkundig specialisten die werken met mensen met een verstandelijke beperking in hun eigen praktijk, in organisaties voor zorg aan mensen met een verstandelijke beperking, GGZ, verslavingszorg, forensische hulpverlening en jeugdzorg
• psychologen en orthopedagogen in het speciaal onderwijs.

Niveau van de training

Deze training is ten minste post HBO niveau.

Accreditatie

Accreditatie is toegekend door:

• Accreditatiebureau NIP K&J /NVO OG voor het volgend aantal punten:
  • Herregistratie 3 punten
  • Opleiding – diagnostiek: 1,5 punten

• Het SKJ neemt de accreditatie van het NIP K&J / NVO OG over.

Aanwezigheid

Om aanspraak te kunnen maken op de accreditatiepunten van het NIP K&J /NVO OG moet je minimaal 90% van de online contact uren aanwezig zijn.

Certificaat en invoeren presentie

FORTIOR mailt na afloop van de training een digitaal certificaat. Op het certificaat staan de accreditaties en hun ID-nummers vermeld.

Voor sommige registers van beroepsverenigingen, zoals bij NIP K&J / NVO OG, kwaliteitsregister Paramedici, KNGF, Register Vaktherapie en Registerplein, voert FORTIOR de presentie in. Hiervoor hebben wij het nummer nodig waarmee je in het register bent ingeschreven.

Als FORTIOR geen nummer van je heeft, dan kan de presentie niet worden ingevoerd. Zorg er dus voor dat je correcte nummer bekend is bij FORTIOR!

Verplichte literatuur 

• Vonk, J. (2021). Emotionele ontwikkeling: Over basisbehoefte en draagkracht, kwetsbaarheid en plezier. Den Haag: Acco, pagina. 147-158  
• Morisse, F., De Neve, L., Ronsse, E., Sterkenburg, P.S., Vonk, J., Zaal, S. (2024) SEO-V². Schaal voor Emotionele Ontwikkeling. Amsterdam: Hogrefe Uitgevers B.V.

Aanbevolen literatuur  

• Sterkenburg, P. S., Kempelmann, G. E. M., Hentrich, J., Vonk, J., Zaal, S., Erlewein, R., & Hudson, M. (2021). Scale of emotional development–short: Reliability and validity in two samples of children with an intellectual disability. Research in Developmental Disabilities, 108, 103821.  
• Sappok e.a.(2016). Scale of emotional development—Short. Elsevier; Research in Developmental Disabilities, Volume 56, blz 166-175.