Coachen van begeleiders in uitdagende relaties

Terug naar het overzicht

Interactiegericht coachen met begeleiders: een 2-daagse postmaster train-de-trainer cursus voor gedragsdeskundigen (basis)

Meer informatie
Coachen van begeleiders

 

Binnen de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking wordt het belang van de relatie tussen begeleiders en cliënten met een verstandelijke beperking erkend. Het is bekend, dat cliënten en hun verwanten een positieve relatie met begeleiders en andere professionals zeer op prijs stellen. Het is echter niet vanzelfsprekend dat begeleiders zich warm, invoelend en respectvol opstellen, als er sprake is van ernstig probleemgedrag. GZ-psycholoog Arno Willems deed onderzoek naar interacties tussen cliënten en begeleiders. Het is cruciaal volgens hem om de relatie tussen cliënten en begeleiders nader te bestuderen. Hij ontwikkelde hij de Schaal voor Interactief Gedrag van Begeleiders (SIG-B) om interactiegedag te meten. In zijn proefschrift doet hij ook een aantal aanbevelingen voor het empoweren van begeleiders zodat zij ook in uitdagende situaties liefdevolle zorg kunnen bieden. FORTIOR vindt het de moeite waard om, vooruitlopend op de tweedaagse cursus die Arno na de zomer gaat geven, in deze blog nog eens aandacht te besteden aan zijn onderzoek.

 

welke factoren hebben invloed op de interactie tussen cliënten met probleemgedrag en begeleiders?

Bij het onderzoek van Arno Willems waren meer dan 1000 begeleiders betrokken en 300 mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblematiek. Arno analyseerde het interpersoonlijk gedrag van de begeleider en de dynamiek van interactiepatronen (hoe beïnvloeden mensen elkaar). Hij beschrijft een aantal factoren die een rol spelen in de interactie tussen begeleider en cliënt. Hieronder noemen we er enkele.

  1. Positieve en negatieve bekrachtiging

Uit het onderzoek van Arno komt naar voren dat interpersoonlijk gedrag en interacties tussen cliënt en begeleider wordt gevormd en in stand gehouden door positieve of negatieve bekrachtiging door de ander. Na verloop van tijd passen mensen hun interpersoonlijk gedrag aan op het interpersoonlijk gedrag van de ander. Als begeleiders bijvoorbeeld worden geconfronteerd met gedragsproblemen, leidt dit vaker tot beheersmatig en onvriendelijk gedrag. Het is opvallend dat dit vooral speelt bij externaliserend gedrag. Bij internaliserend probleemgedrag zijn begeleiders vaak vriendelijker voor de cliënt.

  1. Denken over oorzaken en verantwoordelijkheid

Ook de wijze waarop begeleiders denken over de oorzaak van gedragsproblematiek en de mate waarin de cliënt hier zelf voor verantwoordelijk kan worden gehouden, speelt een rol. Begeleiders stellen zich daarom vaker vijandig en onvriendelijk op naar mensen met een lichte verstandelijke beperking en probleemgedrag dan naar mensen met ernstige beperkingen.

  1. Emoties hebben de hoofdrol

Van alle factoren die een rol spelen bij het ontstaan en blijven bestaan van het interpersoonlijk gedrag van begeleiders die met probleemgedrag bij hun cliënten geconfronteerd worden, zijn emoties de belangrijkste. Emoties treden uiteraard niet geïsoleerd op, maar hangen samen met het beeld dat begeleiders van hun cliënten hebben, met de verwachtingen die ze van hun cliënten hebben, met hun eigen zelfverzekerdheid, zelfreflectie en emotieregulatie. Arno’s onderzoek heeft duidelijk gemaakt, dat negatieve en positieve emoties in hoge mate het gedrag van begeleiders beïnvloeden. “Critical Expressed Emotion” is een uiting van negatieve emoties en geassocieerd met vijandig en weinig vriendelijk gedrag, terwijl positieve emoties leiden tot vriendelijk interpersoonlijk gedrag bij begeleiders.

Arno is van mening, dat het prioriteit verdient  om begeleiders bij het verdragen, verwerken en veranderen  van hun negatieve emoties en bij het versterken van hun positieve emoties te ondersteunen.

  1. Persoonlijke en sociale kenmerken van de begeleider

Het onderzoek laat zien dat interpersoonlijk gedrag behalve door emotionele reacties ook sterk gedreven wordt door persoonlijke en sociale kenmerken, zoals:

  • Attitude: Een harde dominante attitude speelt een rol bij beheersmatig en vijandig gedrag ten aanzien van cliënten.
  • Zelfverzekerdheid (Self-Efficacy): is nodig om uitdagend gedrag op een positieve en proactieve manier aan te pakken.
  • Zelfreflectie (zelfinzicht en zelfbewustzijn): leidt tot minder controlerend assertief gedrag.
  • Copingstijl: Een vermijdende copingstijl leidt tot vriendelijker gedrag bij de begeleider. Een emotiegerichte copingstijl zorgt ervoor dat de begeleider eerder steun zoekt.
  • Teamklimaat: Een sfeer van openheid, een gedeelde visie en voldoende faciliteiten voor het bieden van liefdevolle zorg zijn belangrijk.

 

Het ondersteunen van teams

Training, coaching en consultatie zijn belangrijk bij het empoweren van teams in het omgaan met uitdagend gedrag. Arno ontwikkelde een raamwerk voor Interactie Training, Coaching en Consultatie voor Teams (ITCCT).

De eerste stap in dit proces is het definiëren van het probleem. In dit kader pleit hij ervoor om niet te spreken van uitdagend gedrag (bij de cliënt) maar van uitdagende relaties. Om het interactiegedrag gedrag van de begeleiders snel te kunnen meten heeft Arno een valide en betrouwbaar instrument ontwikkeld: de SIG-B. Vervolgens kan met begeleiders worden besproken welke factoren de grootse invloed hebben op hun bejegening. Begeleiders kunnen ondersteund worden hier alternatieven voor te zoeken. Uiteindelijk bestaat ITCCT uit 12 inhoudelijke thema’s, vijf stadia voor verandering en zes strategieën voor opleiding en gedragsverandering.

Arno benadrukt dat het behandelen van probleemgedrag bij mensen met een verstandelijke beperking niet beperkt mag blijven tot het veranderen van interpersoonlijk gedrag bij begeleiders.

Zijn aanbevelingen voor verder onderzoek betreffen het construeren van handige, efficiënte instrumenten voor assessment en het onderzoeken van het effect van de ITCCT aanpak door een aantal casestudies.

 

Onderzoek in België

Ook in België is praktijkwetenschappelijk onderzoek gedaan naar de ondersteuning van teams waaruit blijkt dat coaching on the job zeer effectief is. Naar aanleiding van dit onderzoek is het praktijkboek “Emotionele ontwikkeling in verbinding” verschenen. In het praktijkboek staat een methode omschreven die gebaseerd is op emotionele ontwikkeling van cliënten en emotionele beschikbaarheid en mentaliseren van begeleiders. Daarnaast is er een gezelschapsspel (Mentemo) ontwikkeld voor begeleiders.

 

Meer leren over interactiegericht coachen met begeleiders?

In samenwerking met Arno Willems organiseert FORTIOR op 18 september en 8 oktober 2020 een tweedaagse post-master train de trainer cursus voor gedragsdeskundigen. Deze tweedaagse cursus voor gedragsdeskundigen heeft twee accenten. Allereerst het leren toepassen van een concrete methode rond de bejegening door begeleiders van cliënten met probleemgedrag. En als tweede het inzetten van werkrelatie- en motiveringstechnieken om begeleiders mee te nemen in een verandering van hun bejegening. LEES MEER OVER DE CURSUS

 

Bron
Dit hele artikel is gebaseerd op:

Willems, A. (2016). Challenging Relationships. Staff interactions in supporting persons with intellectual disabilities and challenging behaviour. (proefschrift)

Vond je de blog interessant? Wil je op de hoogte blijven van onze blogs? Meld je dan nu aan voor de nieuwsbrief!
Aanmelden voor de nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van nieuwe trainingen en ontwikkelingen

Aanmelden nieuwsbrief