Tweedaagse training ‘Methodische werken aan groepsklimaat en groepsdynamiek
Tweedaagse training waarin je leert groepsdynamiek en groepsklimaat systematisch te begrijpen, te analyseren en te beïnvloeden, zodat je als professional actief bijdraagt aan een veilige, ontwikkelingsgerichte woon- of dagbestedingsgroep.
De deskundigheidsbevordering van FORTIOR is vrijgesteld van BTW.
inclusief koffie, thee en lunch. De verplichte literatuur twv 34,50 is niet bij de prijs inbegrepen.
Het belang van een positief groepsklimaat
Mensen met een (lichte) verstandelijke beperking wonen of werken vaak in groepsverband. Het groepsklimaat is daarom een bepalende factor in hun dagelijks leven. Een positief klimaat vergroot het gevoel van veiligheid, bevordert het welzijn en biedt cliënten meer ruimte om zich te ontwikkelen.
Tijdens deze tweedaagse training onderzoeken we onder andere:
Wat maakt een (L)VB-groep tot een positieve woon- of dagbestedingsgroep?
Waarom verloopt de dynamiek in de ene groep soepel en in de andere juist stroef?
Welke factoren beïnvloeden het groepsklimaat, en hoe grijpen die op elkaar in?
Wat is de impact van het groepsklimaat op het welzijn en de ontwikkelmogelijkheden van cliënten?
Hoe kun je als gedragsdeskundige of begeleidersteam actief bijdragen aan een optimaal groepsklimaat?
Methodische aanpak
Groepsklimaat en groepsdynamiek zijn complexe thema’s waarin talloze factoren een rol spelen — sommige goed beïnvloedbaar, andere minder. Deze factoren werken bovendien voortdurend op elkaar in. Het uitgangspunt is steeds dat het groepsklimaat aansluit bij de behoeften van zowel individuele cliënten als de groep als geheel.
Om een positief groepsklimaat te bevorderen, werken we vanuit een systematische aanpak: analyseren, plannen, uitvoeren en evalueren. We onderzoeken vragen als: Wat gebeurt er daadwerkelijk in de groep? Komt dit overeen met wat je verwachtte? Zijn er onverwachte effecten of verschuivingen? Door methodisch te werken kun je preventief sturen en beschik je over een breed palet aan interventiemogelijkheden. Wachten tot er ‘gedoe’ ontstaat maakt bijsturen lastiger — maar zelfs dan werkt een gestructureerde aanpak beter dan losse, ad-hoc interventies.
Wat kun je verwachten?
In de praktijk kijken we vaak met een individuele bril: we zien de groep als 1 + 1 + 1. In deze training zetten we bewust de groepsbril op. Dat betekent dat je anders gaat kijken, andere signalen opmerkt en andere interventies kiest.
Je leert hoe je:
de groep als geheel kunt ‘lezen’;
patronen en dynamieken herkent;
bewust invloed uitoefent op het groepsklimaat;
interventies kiest die passen bij zowel de groep als de individuele cliënten.
Na deze tweedaagse beschik je over een stevig fundament om doelgericht en met vertrouwen te werken aan een positief groepsklimaat.
Inhoud
Wat verstaan we onder groepsdynamiek?
Het begrip groepsdynamiek kun je op verschillende manieren benaderen:
De groep als geheel: hoe een groep zich gedraagt, welke patronen zichtbaar worden en welk gedrag de groep als systeem oproept of afdwingt. Hierbij spelen duidelijkheid, veiligheid en gezamenlijke behoeften een belangrijke rol.
De interacties binnen de groep: de manier waarop groepsleden op elkaar reageren en elkaar beïnvloeden. Omdat deze interacties altijd plaatsvinden binnen de context van de groep, is er sprake van voortdurende wederzijdse beïnvloeding. Het is belangrijk om dit mee te nemen in zowel observatie als interpretatie.
Deze tweedaagse cursus helpt deelnemers om beide perspectieven te begrijpen én ermee te werken.
Dag 1 – Bouwen aan een positief groepsklimaat
Tijdens de eerste dag richten we ons op de basisvoorwaarden voor een gezond en veilig groepsklimaat. De volgende thema’s komen aan bod:
Spanning en ontspanning: de behoefte van de groep aan duidelijkheid en emotieregulatie
Binding en balans: cohesie en autonomie, geven en ontvangen
Ordening: invloedverdeling, rollen, taken en verwachtingen
Het belang van de bedoeling van de groep en de meerwaarde voor bewoners/cliënten
Inzicht in de fundamenten van een groep aan de hand van casuïstiek en de voorbereidingsopdracht
Het bevorderen van wij-gevoel en erbij horen, inclusief het bewust inzetten van wij-/jij-taal
De rol van taken en activiteiten
Ritmes, rituelen en tradities
Interventies om duidelijkheid en emotieregulatie te versterken
Leerdoelen dag 1
Na afloop van deze bijeenkomst kan de deelnemer:
Uitleggen welke factoren een positief groepsklimaat bepalen en hoe deze factoren elkaar beïnvloeden binnen (L)VB‑woongroepen en dagbestedingsgroepen.
Gerichte interventies kiezen en toepassen om spanning te reguleren, cohesie te versterken, ordening te verbeteren en een veilig, voorspelbaar groepsklimaat te bevorderen.
Groepsdynamiek methodisch benaderen door te werken met een systematische aanpak van analyseren, plannen, uitvoeren en evalueren.
Gebruikte theorie
Groepsdynamica
Sociale Agogiek
Systeembenadering (Aanbevolen literatuur: Anders Kijken – Joop Willemse)
Dag 2 – Interactie binnen de groep
Op de tweede dag verdiepen we ons in de interacties die groepsprocessen vormgeven. De volgende thema’s komen aan bod:
Interactiecirkels: de informele structuur en de invloed van begeleidingsstijl
Circulaire interactie en de impact hiervan op groepsdynamiek
Interactie tussen cliënt en groep (zonder projectie op persoonlijkheidskenmerken van de cliënt)
Interactie tussen groep en begeleider/team: reflectie, cognitieve herstructurering en leren van verschillen
Groepsrollen: ontstaan, functie en betekenis binnen een groep
Groepsrollen in (L)VB‑groepen, toegelicht met voorbeelden
Interpretatie van de groepsrollenchecklist aan de hand van de voorbereidingsopdrachten
Interventies om groepsrollen te benutten, te versterken of bij te sturen
Bespreken van eigen casuïstiek en het formuleren van passende doelen en interventies
Leerdoelen dag 2
Na afloop van deze bijeenkomst kan de deelnemer:
Omschrijven wat interactiecirkels zijn en uitleggen hoe deze de groepsdynamiek beïnvloeden.
Bewust en professioneel handelen binnen de groep door de eigen begeleidingsstijl, teamdynamiek en onderlinge interacties te reflecteren en waar nodig bij te sturen.
Werken met het groepsrollenmodel en de groepsrollenchecklist, en interventies toepassen om groepsrollen te benutten en bij te sturen.
Voorbereiding en studiebelasting
Om deze cursus goed te kunnen volgen, is zowel voorbereiding als een tussentijdse opdracht noodzakelijk. De totale studiebelasting bedraagt 19,5 uur, bestaande uit:
Contacturen: 12 uur
Voorbereiding: 4 uur
Tussentijdse opdracht: 3,5 uur
Hieronder lees je wat er van je wordt verwacht.
Benodigde literatuur
Mandemaker, A. (2019). Groepsdynamiek in de verstandelijk gehandicaptenzorg. Methodisch werken aan een positief groepsklimaat. Amsterdam: Uitgeverij SWP.
Voorbereiding (totaal 4 uur)
Lees hoofdstuk 1 t/m 5 uit Groepsdynamiek in de verstandelijk gehandicaptenzorg (ca. 2,5 uur).
Vul bij hoofdstuk 5 de checklist Fundamenten in voor één van je groepen (incl. voorbeeld) (ca. 45 min).
Beschrijf voor één van je groepen een groepsbeeld (incl. voorbeeld). Beschrijf de groep alsof het een persoon is: karakter, sterke en zwakke eigenschappen, gewoontes en behoeften. Het hoeft nog niet perfect te zijn — het is een eerste verkenning (ca. 45 min).
Het is helpend om gedurende de hele training één casus in gedachten te houden voor het toepassen van theorie en opdrachten.
Tussentijdse opdracht (3,5 uur)
Lees hoofdstuk 7 t/m 9 en 11 uit Groepsdynamiek in de verstandelijk gehandicaptenzorg (ca. 2 uur).
Vul een circulaire reflectie in voor één groep en één cliënt binnen die groep (ca. 30 min).
Vul de groepsrollen-checklist in voor één groep, bij voorkeur samen met (een deel van) het begeleidersteam (ca. 1 uur).
De inhoud van deze studiedag heeft betrekking op cliënten met een lichte tot matige verstandelijke beperking in een woongroep, dagbestedingsgroep, klas of een ander soort groep.
Doelgroep
De training is bedoeld voor gedragsdeskundigen en teamleiders die werken met jongeren en volwassenen met een (lichte) verstandelijke beperking in onder andere de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking, speciaal onderwijs, de (jeugd) GGZ, de forensische zorg of een andere setting.
Niveau van de training
Deze training heeft ten minste een post WO niveau
Accreditatie
Voor deze tweedaagse cursus zal accreditatie worden aangevraagd bij accreditatiebureau NIP K&J / NVO OG. Indien toegekend, wordt de accreditatie overgenomen door het SKJ.
Andere accreditaties in overleg
Heb je accreditatie nodig van een andere beroepsgroep? Neem dan contact op via inschrijvingen@fortior.info. FORTIOR laat je vervolgens expliciet weten of deze accreditatie wel of niet zal worden aangevraagd.
Certificaat & presentieregistratie
Aan het eind van de studiedag ontvang je een certificaat van deelname, waarop eventuele accreditaties en bijbehorende ID-nummers vermeld staan.
Let op: hiervoor is het belangrijk dat FORTIOR over jouw juiste registratienummer beschikt. Als dit nummer ontbreekt, kan de presentie niet worden ingevoerd.
Literatuur
Verplichte literatuur
Mandemaker, A. (2019) Groepsdynamiek in de verstandelijk gehandicaptenzorg. Methodisch werken aan een positief groepsklimaat. Amsterdam: Uitgeverij SWP
Aanbevolen literatuur:
Willemse, J. (2025) Anders kijken. Theorie en praktijk van de systeembenadering. Utrecht: BSL Media & Learning
Introductie groepsdynamiek en groepsbril a.d.h.v. een voorbeeldcasus
Kijken naar de groep als systeem
Koffiepauze
Uitleg fundamenten
Eigen casuïstiek uitwerken m.b.t. fundamenten
Lunchpauze
Middag
Tijd
Activiteit
Wij-gevoel (cohesie) en autonomie Duidelijkheid en emotieregulatie in de groep Ritmes, rituelen en tradities
Koffiepauze
Taken en activiteiten Aanvullen van stap 1 (analyse) in de methodische cirkel en ideeën voor stap 2 (plan)
Ruimte voor vragen Bespreken tussentijdse verwerkingsopdracht
Afronding
Programma dag 2
Ochtend
Tijd
Activiteit
terugblik op de vorige bijeenkomst Bespreken verwerkingsopdracht
Circulaire interactie en de invloed hiervan op groepsdynamiek. Interactiecirkels inzetten om interactie tussen cliënt en groep of begeleiders en groep inzichtelijk te maken
Groepsrollen uitleg a.d.h.v. voorbeelden Analyseren van de groepsrollen checklist op client, groep en teamniveau Interventies m.b.t. groepsrollen
koffiepauze
Bespreken van de eigen groepsrollen checklist Aanvullen van stap 1 (analyse) in de methodische cirkel en ideeën voor stap 2 (plan)
Ruimte voor vragen
Einde en invullen evaluatie
Lisette Bezemer
Sinds 2007 werkt Lisette als orthopedagoog in de GGZ en de gehandicaptenzorg. Sinds 2023 doet zij dit als orthopedagoog-generalist. Ze heeft ruime ervaring met zowel mediërende als direct cliëntgerichte ondersteuning, en met het begeleiden van groepen en teams in hun samenwerking. Daarnaast werkte Lisette als docent aan de Christelijke Hogeschool Ede binnen de minor Brein & Manipulatie.
Ervaren, empathisch en analytisch: deze woorden typeren Lisette het best. Ze werkt graag met mensen en hun systemen — puzzelen, doorvragen, de tijd nemen en vooral samen optrekken.
Lisette begeleidt veel (multidisciplinaire) teams en groepen samenwonende cliënten. De kennis en ervaring die zij in de praktijk heeft opgebouwd, gecombineerd met de expertise van co‑trainer Aswintha Mandemaker, nodigen je uit om verder te kijken dan wat je ziet en nieuwe perspectieven op groepsdynamiek te verkennen. In deze training deelt zij praktijkvoorbeelden, denkkaders en concrete handvatten die je direct kunt toepassen in je eigen werk.
Aswintha Mandemaker
Aswintha Ford-Mandemaker heeft een sociaalpedagogische achtergrond en is auteur van het boek ‘Groepsdynamiek in de verstandelijk gehandicaptenzorg’. Aswintha werkt ruim 25 jaar binnen de gehandicaptenzorg. Ze werkte 11 jaar als groepsbegeleider, persoonlijk begeleider en ambulant (gezins-)begeleider; op dagbesteding, woongroepen en in gezinnen. Daarna werkte ze als (team)coach en trainer om begeleiders en teams vakinhoudelijk en persoonlijk toe te rusten voor hun werk in de gehandicaptenzorg. De afgelopen jaren houdt zij zich naast het trainen ook bezig met zorgethiek en vanuit HR met leren& ontwikkelen. Daarnaast traint en adviseert ze als ZZP-er teams in het hele land in het begeleiden van groepsdynamiek in woon- en dagbestedingsgroepen.
Quote
'Als je het groepsklimaat kunt verbeteren, heeft iedere bewoner daar baat bij. En het is nog leuk ook om er mee bezig te zijn.
Aswintha Mandemaker
Zij gingen je voor
★★★★★★
Fijne en heldere informatie(overdracht). Hoewel het niet volledig gericht is op onze doelgroep (gehandicaptenzorg) toch zeker verhelderend en toepasbaar.
★★★★★★
Ik heb veel nieuwe inzichten opgedaan en eenvoudige groepsinterventies geleerd. Ik heb het team hiermee enthousiast kunnen maken om actief met het groepsklimaat aan de slag te gaan.
★★★★★★
Het is altijd geweldig om de trainingen van FORTIOR te volgen. De inhoud is zo praktijk gericht, dat je de vertaalslag naar je werkvloer al maakt tijdens de training. Elke keer kom ik na een training vol uitvoerbare ideeën op mijn werk zodat wij kunnen blijven ontwikkelen.
Praktijkgerichte trainingen die jou en je cliënt verder brengen
FORTIOR organiseert trainingen die zijn toegesneden op het werkveld van
professionals die werken met mensen met een verstandelijke beperking in
bijvoorbeeld de gehandicaptenzorg, speciaal onderwijs of GGZ. De docenten
van FORTIOR hebben veel ervaring in zorg of speciaal onderwijs waardoor
ze de theorie prima kunnen vertalen naar de praktijk. Dit maakt dat de
deelnemers de geleerde vaardigheden en kennis vaak de volgende dag al
kunnen toepassen in hun werk. De trainingen vinden plaats in kleine
groepen (6 tot 25 deelnemers) waardoor er veel ruimte is voor vragen,
oefeningen en uitwisseling. Bijna alle trainingen van FORTIOR zijn
geaccrediteerd.
✔
meer dan 6000 professionals gingen je voor
✔
Praktijkgerichte trainingen
✔
Ruim 17 jaar ervaring
Blijf op de hoogte van nieuwe trainingen, ontwikkelingen en onze informatieve artikelen
