Aandacht voor seksuele gezondheid bij mensen met een verstandelijke beperking

Terug naar het overzicht

 

Aandacht voor seksuele gezondheid is belangrijk in de ondersteuning van mensen met een verstandelijke beperking. Wat is seksuele gezondheid nu eigenlijk? Hoe kun je cliënten hierbij ondersteunen? En wat is de relatie tussen emotionele ontwikkeling en seksuele gezondheid. In deze blog lees je daar meer over.

 

Seksualiteit

Seksualiteit houdt meer in dan alleen vrijen of geslachtsgemeenschap. Het is een centraal aspect in het leven van ieder mens. Het omvat seks, genderidentiteit, seksuele oriëntatie, erotiek, plezier, intimiteit en voortplanting. Mensen geven seksualiteit vorm door onder andere gedachten, fantasieën, waarden, gedrag, enzovoorts. Seksualiteit is zowel lichamelijk als emotioneel en kan alleen of samen met anderen worden beleefd.

Lang werd gedacht dat mensen met een (verstandelijke) beperking geen volwaardig seksueel leven zouden kunnen krijgen. Het onderwerp seksualiteit werd dan ook vaak niet besproken. Meer en meer dringt het besef door dat ieder mens seksuele gevoelens en behoeften heeft ongeacht de beperking of ontwikkelingsniveau.

Ieder mens met of zonder beperkingen maakt namelijk een seksuele ontwikkeling door. Het begint in de vroege kinderjaren en zet zich door in de pubertijd en volwassenheid. De seksuele ontwikkeling bestaat uit een samenspel tussen lichamelijke, cognitieve, emotionele, sociale, relationele, ethische, religieuze en culturele factoren. Seksueel gedrag en seksuele gevoelens zijn niet gekoppeld aan een specifiek emotioneel ontwikkelingsniveau want het lichaam rijpt volgens de kalenderleeftijd. Een achterstand in de emotionele en cognitieve ontwikkeling heeft echter wel gevolgen voor de manier waarop seksuele gevoelens worden beleefd en geuit.

 

Seksuele gezondheid

De World Health Organisation (WHO) definieert seksuele gezondheid als volgt:  “Seksuele gezondheid is een met seksualiteit verbonden toestand van fysiek, emotioneel, mentaal en sociaal welzijn. Seksuele gezondheid is dus meer dan alleen de afwezigheid van ziekte, disfunctie of zwakte. Seksuele gezondheid vereist een positieve en respectvolle benadering van seksualiteit en seksuele relaties. Seksuele gezondheid vereist ook het mogen en kunnen aangaan van plezierige en veilige seksuele ervaringen; zonder dwang, discriminatie en geweld. Om seksuele gezondheid te bereiken en te behouden, moeten de seksuele rechten van alle personen worden gerespecteerd, beschermd en gerealiseerd.”

Seksuele gezondheid hangt samen met de seksuele rechten van ieder mens en of deze worden gerespecteerd. Internationaal zijn seksuele rechten vastgelegd in verdragen die door de meeste landen zijn ondertekend. Ze sluiten aan op de universele rechten van de mens. Deze seksuele rechten vormen een belangrijk uitgangspunt bij de ondersteuning van mensen met een verstandelijke beperking bij hun seksuele gezondheid.

Dit zijn de seksuele rechten die door de WHO zijn opgesteld:

  • Het hoogst haalbare niveau van seksuele gezondheid, met inbegrip van toegang tot seksuologische en reproductieve gezondheidszorg
  • Het verkrijgen en verlenen van informatie over seksualiteit
  • Seksuele en relationele vorming / seksuele voorlichting
  • Respect voor lichamelijke integriteit
  • Vrije partnerkeuze
  • Keuzevrijheid om wel of niet seksueel actief te zijn
  • Seksuele relaties met wederzijdse instemming
  • Huwelijk of partnerschap met wederzijdse instemming
  • Keuzevrijheid om wel of niet kinderen te krijgen en wanneer
  • Het nastreven van een bevredigend, veilig en plezierig seksleven

 

Het bevorderen van seksuele gezondheid bij mensen met een verstandelijke beperking

Mensen met een verstandelijke beperking hebben ondersteuning nodig bij de ontwikkeling van hun seksuele gezondheid. Bij voorkeur gebeurt dit preventief en niet alleen op het moment dat er problemen zijn.

Voor de ontwikkeling van seksuele gezondheid bij mensen met een verstandelijke beperking is een affectiefrijk pedagogisch klimaat nodig waarin mensen in aanraking komen met positieve voorbeelden op het gebied van affectie, omgaan met eigen lichaam en seksualiteit. Cliënten hebben ook ruimte nodig om op een veilige manier te experimenteren met intimiteit en seks.

Het is ook belangrijk dat mensen met een verstandelijke beperking voorlichting en informatie krijgen over intimiteit, seksualiteit en relatievorming. Het is daarbij belangrijk dat rekening wordt gehouden met de cognitieve beperkingen van de persoon. Zo kan er aangepast voorlichtingsmateriaal worden gebruikt, mogelijk moet de informatie meerdere keren worden herhaald of moeten vaardigheden vaker worden geoefend.

 

Emotionele ontwikkeling en seksuele gezondheid

Het emotionele ontwikkelingsniveau is een belangrijke indicator voor wat een persoon aankan; het geeft aan wat de draagkracht van een persoon is. Dit is geen statisch gegeven. Onder invloed van gebeurtenissen en de omgeving kan het emotioneel functioneren van een cliënt wisselen. Aansluiten bij het emotionele ontwikkelingsniveau van een cliënt met een verstandelijke beperking is steeds meer de norm geworden in de gehandicaptenzorg. Het emotionele ontwikkelingsniveau heeft gevolgen voor de manier waarop seksuele gevoelens worden beleefd en geuit.

Jolanda Vonk en Welmoed Visser-Korevaar (beide orthopedagoog en seksuoloog) schreven in het handboek “emotionele ontwikkeling & verstandelijke beperking” dat aandacht voor het ondersteunen van seksuele gezondheid thuis hoort in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Kennis van de emotionele ontwikkeling is een goede basis om de seksuele hulpvraag van mensen met een verstandelijke beperking te kunnen begrijpen en daarmee de seksuele gezondheid te bevorderen.

 

Meer leren over seksuele gezondheid in relatie tot emotionele ontwikkeling?

FORTIOR organiseert in samenwerking met Welmoed Visser-Korevaar de studiedag “Emotionele en seksuele ontwikkeling: het bevorderen van seksuele gezondheid”. De studiedag gaat over de wijze waarop de seksuele ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke beperking verloopt en instrumenten om de seksuele ontwikkeling in kaart te brengen. Daarnaast is er aandacht voor de samenhang tussen emotionele ontwikkeling en seksuele ontwikkeling ten behoeve van het stimuleren van de seksuele gezondheid. Lees meer over deze studiedag>>

 

Bronnen

Webpagina: http://www.begrensdeliefde.nl/achtergrondinformatie/wat-is-seksualiteit/

Webpagina: https://www.seksindepraktijk.nl/beleid-maken/seksualiteitsbeleid-maken/een-visie-ontwikkelen/definities-volgens-de-who

Studiedag “Seksuele en emotionele ontwikkeling: het bevorderen van seksuele gezondheid” door Welmoed Visser-Korevaar in februari 2019 https://www.fortior.info/trainingen/open-inschrijving/seksuele-en-emotionele-ontwikkeling-bevorderen-van-de-seksuele-gezondheid/

Visser-Korevaar, W. & Vonk, J. (2017). Seksuele en emotionele ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke beperking. In J. de Bruin, J. Vonk, A. van den Broek & B. Twint (Red.), Handboek emotionele ontwikkeling & verstandelijke beperking. Amsterdam: Boom.

Stoffelen, J.M.T., Shaafsma, D., Kok, G., Curfs, L.M.G (2017) Sexual Health of People With an intellectual Disability In Fisher, M. (Red.) International Review of Research in Developmental Disabilities Amsterdam: Elsevier.

Aanmelden voor de nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van nieuwe trainingen en ontwikkelingen

Aanmelden nieuwsbrief