FORTIOR organiseert in samenwerking met Licheng Chao (orthopedagoog en gz-psycholoog) een studiedag over intercultureel werken in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking of psychiatrische problematiek. In dit kader heeft FORTIOR aan Licheng een aantal vragen gesteld over haar persoonlijke ervaring met intercultureel werken.
Waar is jouw enthousiasme voor intercultureel werken begonnen?
Voor mij is intercultureel werken zowel een enthousiasme als een urgentie. Mijn ouders zijn in China geboren en ik ben opgegroeid binnen een Chinese, collectivistische wij‑cultuur. Al vroeg wilde ik begrijpen waarom mensen doen wat ze doen — zowel binnen mijn eigen gezin als daarbuiten. Waarom golden er thuis andere omgangsnormen, regels en waarden dan in de buitenwereld? En hoe kon ik die verschillen voor mezelf duiden?
In mijn werk als orthopedagoog en psycholoog werd ik regelmatig geconfronteerd met situaties waarin ik me afvroeg: waarom doen we dit eigenlijk zo? Mijn eigen culturele achtergrond hielp me om nieuwsgierig en kritisch te blijven naar wat we doen en beogen in dit mooie werkveld. Ik zag soms vooroordelen, aannames en snelle conclusies, en miste daarbij de nieuwsgierigheid, de vragen en de nuances. Niet vanuit slechte intenties, maar vanuit onvoldoende bewustzijn. Binnen mijn werk blijf ik daarom zoeken naar manieren om culturen en mensen dichter bij elkaar te brengen, zodat we komen tot meer afgestemde en zinvolle hulpverlening.
Wat houdt intercultureel werken volgens jou in?
Intercultureel werken betekent dat we rekening houden met verschillende culturele achtergronden. Veel hulpverleners denken dat ze dit al doen, maar in de praktijk gaat het minder vanzelf dan we aannemen. Een term die mij hierin inspireert, is cultural humility — culturele bescheidenheid. Dit staat voor een houding van voortdurende zelfreflectie en de bereidheid om van anderen te leren. Het is geen vaste set vaardigheden, maar een levenslang proces waarin nieuwsgierigheid en aanpassingsvermogen centraal staan.
Intercultureel werken is daarmee geen techniek, maar een fundamentele manier van denken en handelen. Het vraagt dat we ons bewust zijn van onze eigen culturele bagage, nieuwsgierig blijven naar die van de ander, een houding van ‘niet weten’ en samen zoeken naar wat werkt.
Waarom is het belangrijk dat zorgprofessionals rekening houden met culturele achtergronden van cliënten en hun verwanten?
We worden allemaal gevormd door onze cultuur. Onze visie op opvoeding, psychische problemen, oplossingen en zelfs ons zorgsysteem is cultureel bepaald.
Tijdens deze lesdag besteden we veel aandacht aan culturele visies op psychische problemen en verstandelijke beperkingen, en aan verschillende cultuurindelingen. Theorieën over cultuurverschillen helpen ons om diversiteit te begrijpen en sluiten aan bij onze menselijke neiging om te categoriseren. Tegelijkertijd doet elke indeling de werkelijkheid tekort en kan het stereotypering versterken.
Kennis over cultuur moet daarom vooral leiden tot bewustwording: cultuur doet ertoe. Het is een vertrekpunt om vanuit nieuwsgierigheid de eigen en andermans culturele bagage te blijven onderzoeken. In de lesdag werken we met methoden zoals beschermjassen (aanspreken eigen culturele en historische krachtbronnen, genogram, levenslijn) het cultureel interview en de TOPOI‑methode om die culturele bagage te verkennen. Ook kijken we hoe je een ‘transitionele ruimte’ creëert waarin hulpverlener en cliënt elkaar kunnen ontmoeten en samenwerken, ondanks verschillen. Een ruimte waar kwetsbaarheid, creativiteit en groei mogelijk zijn. Tot slot kunnen we niet spreken over intercultureel werken zonder ook aandacht te besteden aan racisme en discriminatie.
Wat is er nodig om op deze manier binnen zorgorganisaties te werken?
Zoals eerder genoemd gaat het om bewustwording van de eigen culturele bagage, nieuwsgierigheid naar die van de ander en samen zoeken naar wat werkt. Maar het gaat verder dan dat. Teams hebben voldoende culturele diversiteit nodig, én ruimte om aandacht te besteden aan cultuur en diversiteit.
Het vraagt dat we de onbewuste regels herkennen die diversiteit beperken, en dat we het gesprek hierover durven voeren. Het is belangrijk om de ‘vreemde ander’ in jezelf te herkennen en te onderzoeken welk eigen ‘vreemd’ of ‘anders’ ieder teamlid meebrengt. Door die ruimte binnen de groep te creëren, ontstaat er ook ruimte voor de vreemde ander van buiten de groep. Dat vraagt moed — van individuen, teams én organisaties — maar juist daar ontstaat groei.
Waar zie je het in de praktijk wel eens misgaan?
Het gaat mis wanneer er onvoldoende wordt geïnvesteerd in een werkrelatie waarin ruimte is voor verschillende culturele achtergronden. Dat kan leiden tot stagnatie, ineffectieve hulp of zelfs ongenuanceerde of verkeerde conclusies over cliënten en hun opvoeding, problematiek of veiligheid. Ook gaat het mis wanneer teams en organisaties te homogeen zijn en onbewust uitsluiting in stand houden door eenzijdige, onzichtbare regels en normen.
Welke meerwaarde heeft intercultureel werken voor jou persoonlijk?
Intercultureel werken verrijkt je — als professional én als mens. Je ontdekt nieuwe perspectieven en bouwt betekenisvolle relaties op. Hoe meer je de wereld van een ander leert kennen, hoe meer je ook over jezelf ontdekt.
Voor mij persoonlijk heeft intercultureel werken mijn perspectief enorm verbreed. Het heeft me geduldiger en empathischer gemaakt, en het heeft me geleerd om het onbekende niet als bedreigend maar als verrijkend te zien. Het maakt mijn werk betekenisvoller.
Meer leren over intercultureel werken in de zorg?
FORTIOR organiseert in samenwerking met Licheng Chao de studiedag Intercultureel werken in de zorg voor kinderen, jongeren en volwassenen met een verstandelijke beperking of psychiatrische problematiek. Tijdens deze dag leer je hoe je beter kunt omgaan met verschillende culturele achtergronden en levensbeschouwelijke overtuigingen, onder andere in de GGZ en gehandicaptenzorg. Je zet een eerste stap in het ontwikkelen van jouw transculturele houding en competenties.