In elke ontmoeting tussen jou en de ander spelen verschillen een rol. Die verschillen kunnen gaan over cultuur, religie, seksualiteit, beperking, leeftijd of levensfase. Voor mensen die niet binnen de ‘heersende norm’ vallen, kunnen gevoelens van buitensluiting, aanpassing of niet gezien worden een grote impact hebben op hun emotionele ontwikkeling.
Juist daarom kunnen zorgprofessionals een belangrijke rol spelen. Door bewust aandacht te hebben voor verbinding, emotionele veiligheid en inclusie, kun je bijdragen aan een omgeving waarin mensen zich gezien en erkend voelen. In deze blog lees je hoe je dat kunt doen.
Veiligheid als basis voor emotionele groei
Emotionele veiligheid betekent dat je geaccepteerd wordt zoals je bent, zonder angst voor afwijzing, kritiek of vernedering. Het is het vertrouwen dat je emoties er mogen zijn, ook de moeilijke. Wanneer iemand zich veilig voelt, ontstaat ruimte om open te zijn, grenzen aan te geven en zich kwetsbaar op te stellen.
Ontbreekt dat gevoel, dan heeft dat vaak diepe invloed op welzijn, relaties en emotionele ontwikkeling. Gevoelens van afwijzing of onbegrip kunnen ontstaan. Of zich minder veilig voelen, met alle gevolgen van dien.
Een gevoel van onveiligheid ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag. Het kan voortkomen uit eerdere ervaringen waarin emoties niet serieus genomen werden, of waarin iemand geleerd heeft dat het veiliger is om zichzelf te beschermen. Als afwijzing of oordeel regelmatig voorkomt, kan het brein in een constante ‘waakstand’ blijven staan. Dat beschermingsmechanisme neem je vervolgens mee naar nieuwe situaties en relaties.
Het belang van erkenning en gezien worden
We hebben allemaal een diep verlangen om gezien en gehoord te worden. Om betekenis te hebben in het grotere geheel. Abraham Maslow beschreef erkenning als een van de basisbehoeften van de mens, direct na veiligheid en sociaal contact.
Erkenning werkt motiverend en verbindend. Het geeft energie om uitdagingen aan te gaan en maakt dat we meer oog hebben voor de ander. Wanneer iemand echt naar ons luistert, staan we vanzelf meer open voor diens perspectief.
Voor mensen die zich vaak ‘anders’ voelen, kan erkenning het verschil maken tussen terugtrekken of juist durven deelnemen.
Signalen van emotionele onveiligheid herkennen
Als professional kun je alert zijn op signalen die wijzen op een gebrek aan emotionele veiligheid. Denk aan:
- Vaak twijfelen aan zichzelf of bang zijn iets ‘fout’ te zeggen
- Emoties verbergen of minimaliseren
- Terugtrekken in contact
- Snel boos worden of in de verdediging schieten
- Schrikken van feedback
- Moeite hebben met vertrouwen
Deze signalen zijn geen ‘lastig gedrag’, maar beschermingsstrategieën vanuit het verleden en/of heden.
Verder kijken dan zichtbare verschillen: aansluiten bij basale emotionele behoeften
Iedereen reageert emotioneel op thema’s als onrecht, vriendschap, liefde en verlies. Maar de manier waarop emoties worden geuit, verschilt per cultuur, achtergrond of levensfase.
Voorbeelden:
- Iedereen kan boos worden, maar hoe vaak en op welke manier verschilt per cultuur.
- Bij verlies voelt iedereen verdriet, maar de uitingsvorm varieert: in de ene cultuur luid en zichtbaar, in de andere ingetogen of zelfs boos.
Voor zorgprofessionals is het belangrijk om te beseffen dat de emotie hetzelfde is, maar de uiting anders kan zijn. Aansluiten bij de belevingswereld van de cliënt betekent dat je nieuwsgierig bent naar wat die uiting voor hén betekent.
Het open gesprek voeren, zonder in te vullen voor de ander
Nieuwsgierigheid is een van de krachtigste instrumenten die je hebt. Niet invullen, maar vragen. Niet aannemen, maar onderzoeken.
Schrijver Griet Op de Beeck verwoordt het mooi: “Nieuwsgierig kijken naar al wat en wie je nog niet kent, en daar een kans zien om zelf rijker te worden en meer te weten.”
Een open gesprek creëert ruimte voor echte ontmoeting. Het laat de ander voelen: jij mag er zijn, precies zoals je bent.
Erbij horen is geen luxe, maar een basisbehoefte. Wanneer iemand zich gezien, erkend en veilig voelt, ontstaat ruimte voor emotionele groei. En jij kunt als zorgprofessional daarin elke dag het verschil maken.
Wil jij meer leren over inclusie en emotionele ontwikkeling?
Op 3 juni organiseert LNEO in samenwerking met FORTIOR de studiemiddag “LNEO ontmoet: Jij & ik”. Tijdens deze bijeenkomst ontdek je hoe jij kunt bijdragen aan echte verbinding, erkenning en emotionele veiligheid. We staan stil bij de relatie tussen diversiteit, inclusie en emotionele ontwikkeling.
Lees hier meer over de studiemiddag.
Bronnen
psycholoog.nl – Voel jij je emotioneel veilig?
Psycholoog.nl: - De rol van cultuur bij emoties
psychologie.nl – Verlangen naar erkenning