Lichaamsgerichte diagnostiek en interventies bij mensen met LVB

Hoe je je lichaam beleeft is belangrijk voor het “zijn” als mens. Een positieve beleving van het lichaam is gerelateerd aan verbeterde kwaliteit van leven en verminderde psychosociale stress en psychopathologie. Het ontwikkelen van een positieve lichaamsbeleving begint in de eerste levensjaren van een mens en start bij het opdoen van zintuigelijke prikkels en het verwerken ervan. Door middel van veilige, speelse en fysieke interacties tussen een kind en de mensen in de omgeving leert het zijn of haar lichaam te ervaren als het “eigen lichaam” en deze positief te beleven

Het lichaam speelt een grote rol in hoe iemand over zichzelf denkt en tegen de wereld aankijkt. Ook is het lichaam een waardevol instrument voor het verkrijgen van informatie rondom stress of emoties. Het bewust worden van lichamelijke signalen, zoals een verhoogde hartslag, versnelde ademhaling of gevoelens van warmte of pijn, en het hieraan geven van betekenis, maken het mogelijk om stress en emoties te herkennen. Om deze stress en emoties te reguleren kan het lichaam vervolgens worden ingezet om tot rust te komen. Interventies waarbij het lichaam centraal staat kunnen hierbij helpend zijn.

Bewegings- en lichaamsgerichte diagnostiek en interventies, zoals toepast in de psychomotorische therapie (PMT), zijn vaak heel geschikt voor gebruik bij mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB), mede omdat deze goed aansluiten bij de behoeften en leerstijl van de doelgroep, mits ze goed zijn aangepast.

Vanuit het Lectoraat Bewegen, Gezondheid en Welzijn van Hogeschool Windesheim Zwolle worden twee onderzoeksprojecten uitgevoerd naar Psychomotorische Therapie (PMT) bij mensen met LVB. Tijdens deze studiedag zullen de onderzoekers je meenemen in de resultaten van hun onderzoek en zullen ze laten zien welke implicaties de onderzoeksresultaten hebben voor de praktijk.

Onderzoek naar lichaamsgerichte diagnostiek en interventies bij LVB

Onderzoeksproject “Seksueel misbruik bij mensen met een licht verstandelijke beperking: de inzet van psychomotorische therapie”. Seksueel misbruik komt veel voor bij mensen met LVB. De gevolgen van seksueel misbruik komen tot uiting in diverse psychologische en gedragsmatige problemen en hebben een negatieve invloed op de lichaamsbeleving. Goede diagnostiek en behandeling zijn essentieel om seksueel misbruik op tijd te herkennen en de gevolgen van seksueel misbruik te verminderen. Een psychomotorische invalshoek, waarin lichaamsbeleving een rol speelt, neemt hier een potentieel belangrijke plek in. Echter, er was tot voor kort nog geen onderzoek naar psychomotorische diagnostiek en interventies bij mensen met een LVB die seksueel misbruikt zijn.

Binnen het onderzoeksproject, uitgevoerd door Marieke Leeflang en Manon Smit, zijn er twee psychomotorische diagnostische instrumenten ontwikkeld gericht op het signaleren van een verstoorde lichaamsbeleving bij volwassenen met een LVB die seksueel misbruikt zijn, namelijk: 1) Lichaamsbelevingslijst LVB (zelfrapportage); en 2) PsyMot LVB (observatie en interview).  Momenteel worden beide instrumenten ingezet om mogelijke verschillen in lichaamsbeleving in kaart te brengen tussen volwassenen met een LVB die wel en geen seksueel misbruik hebben meegemaakt.

Daarnaast is er samen met experts uit het werkveld een theoretisch onderbouwde psychomotorische module “Veilig en Sterk” ontwikkeld die ingezet kan worden bij mensen met een LVB die seksueel misbruikt zijn. In de module staat het scheppen van een veilig therapeutisch klimaat centraal samen met alle betrokkenen, waarin een gezamenlijke visie en psycho-educatie belangrijk is. De module bestaat uit een behandelprotocol voor PMT-ers met veel verschillende bewegings- en lichaamsgeoriënteerde werkvormen en een werkboek met uitlegbladen en opdrachten voor thuis.

Onderzoeksproject naar psychomotorische therapie gericht op agressieregulatie bij mensen met een LVB: “Wat voel je in je lichaam wanneer je boos bent?”

Agressief gedrag is een bekend probleem bij mensen LVB. Dit soort gedrag heeft een negatieve impact op de pleger, het slachtoffer maar ook op de begeleiders. Eén van de oorzaken van agressief gedrag is het slecht kunnen reguleren van boosheid en frustratie. Ook was er tot voor kort nog weinig wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van psychomotorische therapie bij mensen met LVB die problemen hebben met het reguleren van boosheid en daardoor agressief gedrag vertonen.

In het promotieonderzoek van Tina Bellemans (2021) is aandacht geschonken aan het nagaan van de bruikbaarheid en betrouwbaarheid van specifieke PMT-meetinstrumenten – gericht op lichaamsbewustzijn bij boosheid en op copingvaardigheden bij boosheid – die zijn aangepast aan de doelgroep LVB. Het onderzoek heeft geleid tot nieuwe kennis over de evidentie en werkingsmechanismen van psychomotorische therapie gericht op het reguleren van boosheid in het kader van het voorkomen of verminderen van agressief gedrag. De resultaten van de onderzoeken geven gedragsdeskundigen en vaktherapeuten belangrijke handvatten om cliënten met LVB te ondersteunen bij het reguleren van boosheid, waarbij het lichaam een cruciale rol speelt.

INHOUD

De volgende thema’s komen aan bod:

• Lichaamsgerichte diagnostiek
• Lichaamsgerichte interventies
• Lichaamsbeleving
• Arousal en emotie regulatie
• Coping

STUDIEBELASTING

De studiedag is te volgen zonder voorbereiding. De studiebelasting bestaat uit het aantal contacturen. In dit geval is dat 6,5 uur.

DOELGROEP

De studiedag is bedoeld voor orthopedagogen, psychologen en vaktherapeuten.

CLIËNTGROEP

De inhoud van de studiedag is van toepassing op (jong)volwassenen met LVB.

Accreditatie

Accreditatie is toegekend door:

• Accreditatiebureau NIP K&J/ NVO OG voor het volgend aantal punten:
  • Herregistratie: 6,5 punten
  • Opleiding – diagnostiek: 1,5 punten
  • Opleiding – behandeling: 1,5 punten

Accreditatie wordt aangevraagd bij:

• Register Vaktherapie

Overige accreditaties in overleg

Heb je een andere accreditatie nodig dan hierboven staat vermeld? Stuur dan een bericht naar inschrijvingen@fortior.info met de vraag of de gewenste accreditatie kan worden aangevraagd. FORTIOR zal je dan expliciet laten weten of de accreditatie wel of niet zal worden aangevraagd.

Certificaat en invoeren presentie

FORTIOR reikt aan het eind van de dag certificaten uit. Op het certificaat staan de accreditaties en hun ID-nummers vermeld.

Voor sommige registers van beroepsverenigingen, zoals bij NIP K&J/ NVO OG, kwaliteitsregister Paramedici, KNGF, Register Vaktherapie en Registerplein, voert FORTIOR de presentie in. Hiervoor hebben wij het nummer nodig waarmee je in het register bent ingeschreven.

Als FORTIOR geen nummer van je heeft, dan kan de presentie niet worden ingevoerd. Zorg er dus voor dat je correcte nummer bekend is bij FORTIOR!

Aanbevolen literatuur

Bellemans, T. (2021). Psychomotor therapy for people with mild intellectual disabilities or borderline intellectual functioning: What do you feel when you are angry? Proefschrift.

Bellemans, T., Hoek, P. T. A. P., Scheffers, W. J., Van Busschbach, J. T., & Didden, R. (2016). Psychomotorische therapie bij mensen met een licht verstandelijke beperking en problemen met emotie- en agressieregulatie. Directieve Therapie, 36(3), 148–168.

Bellemans, T., Van Putten, E. (2021). Psychomotor therapy in individuals with mild intellectual disabilities or borderline intellectual functioning. In C. Emck, J. de Lange, T. Scheeuwe, J. van Busschbach & T. van Damme (Eds.), Psychomotor Interventions for Mental Health. Children & Adolescents (pp. 50-84). Boom Uitgevers.

Emck, C., & Scheffers, M. (2019). Psychomotor interventions for mental health: an introduction. In J. De Lange (Eds.), Psychomotor Interventions for Mental Health (pp. 17–51). Boom Uitgevers.

Leeflang, M., Smit, M., Scheffers, M., & Busschbach, J. Van. (2021). Seksueel misbruik bij mensen met een lichte verstandelijke beperking : de inzet van psychomotorische diagnostiek en therapie. Nederlands Tijdschrift Voor de Zorg Aan Mensen Met Verstandelijke Beperkingen, extra edit, 27–31.

Smit, M. J., Scheffers, W. J., Emck, C., Van Busschbach, J. T., & Beek, P. J. (2020). Klinische kenmerken van seksueel misbruikte mensen met een lichte verstandelijke beperking: een literatuuroverzicht. Tijdschrift voor Psychiatrie, 62(10), 878-887.

Smit, M. J., Scheffers, M., Emck, C., Van Busschbach, J. T., & Beek, P. J. (2019). Clinical characteristics of sexually abused individuals with intellectual disability: An overview of the literature. Research in Developmental Disabilities, 95.

Smit, M. J., Scheffers, M., Emck, C., van Busschbach, J. T., & Beek, P. J. (2021). The Body Experience Questionnaire for adults with mild intellectual disability or borderline intellectual functioning (BEQ-mb): Development and initial evaluation. Journal of Intellectual and Developmental Disability, 0(0), 1–11. https://doi.org/10.3109/13668250.2021.1929879