Veilig zijn is iets anders dan je veilig voelen

Terug naar het overzicht

 

Sinds kort is het boek “De Polyvagaal theorie en de transformerende ervaring van veiligheid” van Stephen W. Porges verkrijgbaar in het Nederlands. Een aantal elementen uit de polyvagaal theorie heeft een link met de studiedag over embodiment die FORTIOR in mei 2019 zal organiseren. Vandaar dat FORTIOR in deze blog aandacht besteedt aan het boek van Porges.

 

Weinig aandacht voor gevoelens van veiligheid

Porges verbaast zich erover dat in onze westerse maatschappij zo weinig aandacht is voor de belangrijke rol die “veiligheid” in het leven van mensen speelt. Misschien wordt de rol van veiligheid over het hoofd gezien omdat er een verkeerd beeld bestaat van veiligheid.

Veiligheid wordt door de overheid en (zorg)organisaties mogelijk meer opgevat in de zin van veiligheidsmaatregelen, zoals de inzet van camera’s, alarmsystemen of hekken. Deze omschrijvingen van veiligheid komen niet overeen met de manier waarop mensen veiligheid lichamelijk ervaren.

 

Lichaamsgewaarwordingen ondergeschikt

De westerse cultuur (inclusief onderwijs, zorg en religieuze instellingen) heeft expliciet de lichaamsgewaarwordingen ondergeschikt gemaakt aan denkprocessen. Opvoedings- en onderwijsstrategieën zijn er meer opgericht om cognitieve processen te bevorderen en te versterken, terwijl lichamelijke gevoelens en de neiging om te bewegen worden ingeperkt.

 

De fysiologie van veiligheid ervaren

Volgens Porges wordt een gevoel van veiligheid vooral bepaald door lichamelijke responsen in plaats van cognitieve afwegingen, dat gebeurt aan de hand van verschillende omgevingsfactoren. Mensen bepalen of ze veilig zijn aan de hand van de “wijsheid” die in hun lichaam en zenuwstelsel zetelt. Hier is geen bewustzijn voor nodig. Veiligheid is vooral heel belangrijk op kwetsbare levensfases zoals tijdens de zwangerschap of bij jonge kinderen.

 

Waarom is het ervaren van veiligheid zo belangrijk

Een gevoel van veiligheid en dus een kalme fysiologische toestand biedt mensen de gelegenheid om veilige, vertrouwde relaties aan te gaan. Deze veilige relaties bieden mensen dan opnieuw meer gelegenheid om hun gedragsmatige en fysiologische toestand te co reguleren. Deze cirkel van regulatie is kenmerkend voor gezonde relaties die bijdragen aan zowel psychische als lichamelijke gezondheid.

De polyvagaaltheorie benadrukt dat neurale netwerken die verantwoordelijk zijn voor sociaal gedrag en emotieregulatie alleen beschikbaar zijn als het lichaam oordeelt dat de omgeving veilig is. Dit zijn de netwerken die bijdragen aan gezondheid, groei en herstel. Daarnaast is veiligheid belangrijk om het potentieel van mensen op allerlei terreinen mogelijk te maken, zoals bijvoorbeeld productiviteit en creativiteit

 

Veiligheid creëren

Elementen uit de omgeving, die voor sommige mensen prettig zijn, kunnen voor andere mensen weer verontrustend of angstaanjagend zijn. Het is belangrijk dat mensen hun eigen lichaamsresponsen en die van anderen respecteren. Het is daarnaast nodig om te begrijpen welke elementen uit de omgeving ons gevoel van veiligheid verstoren en hoezeer mensen worden geschaad als zij in een onveilige wereld leven.

Ook sociale interactie kan een rol spelen bij het ervaren van veiligheid. In de polyvagaaltheorie projecteert het sociale betrokkenheid systeem lichamelijke gevoelens en is het een ingang voor verandering. Volgens Porges bestaat het sociale-betrokkenheidssysteem uit een verzameling neurale banen die de spieren van het gezicht en hoofd reguleren. Pas als het sociale-betrokkenheidssysteem van beide personen signalen afgeeft die wederzijdse betrokkenheid en veiligheid uitdrukken, kan de sociale interactie steunend zijn. De zenuwen en structuren die betrokken zijn bij het sociale- betrokkenheidssysteem horen evolutionair gezien bij een neurale baan van het autonome zenuwstelsel die het hart kalmeert en de verdedigingsmechanismen doet afnemen.

 

Polyvagaaltheorie in de gehandicaptenzorg

De polyvagaaltheorie benadrukt dat behandelmodellen aandacht zouden moeten besteden aan zowel lichaamsgewaarwordingen van cliënten als aan de bevordering van die fysiologische toestanden die “positieve” aspecten van de menselijke ervaring zo groot mogelijk maken. Om tegemoet te komen aan de biologische drang van verbondenheid zou het streven om anderen veiligheid te bieden hoog op je persoonlijke agenda moeten staan.

Inzichten vanuit de polyvagaaltheorie kunnen heel bruikbaar zijn in de gehandicaptenzorg. Ook voor kwetsbare mensen met een verstandelijke beperking is het ervaren van veiligheid heel belangrijk. Door de cognitieve beperkingen bij mensen met een verstandelijke beperking is het lichaam een interessante ingang behandeling.

 

Meer leren over hoe je cliënten kunt helpen reguleren en de eigen fysieke balans te handhaven?

FORTIOR organiseert de studiedag “Embodiment: Benut je volledig potentieel!”. Tijdens deze studiedag krijg je bewegings- en lichaamsgerichte handvatten waarmee je cliënten (met een verstandelijke beperking), ouders en professionals in de (gehandicapten)zorg kunt helpen los te komen van ingesleten fysieke spierspannings- en bewegingspatronen, welke in emotionele spanningen zichtbaar zijn. Lees meer over deze studiedag

 

Bron:

In deze blog zijn enkele passages uit het boek “De polyvagaaltheorie en de transformerende ervaring van veiligheid” van Stephen W. Porges verwerkt. Wil je het hele boek lezen? Bestel het boek dan hier

Aanmelden voor de nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van nieuwe trainingen en ontwikkelingen

Aanmelden nieuwsbrief