Terug naar het overzicht

Hoe bevorder je geestelijke gezondheid bij mensen met een verstandelijke beperking?

Trainingen voor professionals die werken met mensen met een verstandelijke beperking

Psychopathologie en geestelijke gezondheid bij mensen met een verstandelijke beperking vanuit de bril van het ontwikkelingsdynamisch model

Psychopathologie en geestelijke gezondheid bij mensen met een verstandelijke beperking vanuit de bril van het ontwikkelingsdynamisch model Meer informatie
Aantal keer bekeken: 1585 views

Kortgeleden verscheen het nieuwe boek van Filip Morisse en Stijn Vandevelde (red.) met de titel “Emotionele ontwikkeling bij personen met een verstandelijke beperking en geestelijke gezondheidsproblemen”. Het boek is gebaseerd op het promotieonderzoek van Filip Morisse. In het boek staat heel veel interessante en nuttige informatie. In deze blog gaat FORTIOR in op enkele passages uit het boek.

 

Promotieonderzoek

Met zijn promotieonderzoek wil Filip Morisse een significante bijdrage leveren aan het assessment van emotionele ontwikkeling van mensen met een verstandelijke beperking. De emotionele ontwikkeling vormt een rode draad in zijn proefschrift. Morisse heeft de psychometrische eigenschappen van de SEO-R² onderzocht en hij heeft een actie-onderzoek uitgevoerd met als doel een coachingsmethodiek te ontwikkelen voor begeleiders.

 

Kwaliteit van leven

Bij mensen met een verstandelijke beperking en geestelijke gezondheidsproblemen is er vaak sprake van een opeenstapeling van kwetsbaarheden en problemen. De verhoogde kwetsbaarheid voor psychiatrische stoornissen en gedragsproblemen kunnen leiden tot ingewikkelde en vastgelopen situaties. De kwaliteit van leven van cliënten met geestelijke gezondheidsproblemen kan hierdoor onder druk komen te staan. Geestelijke gezondheid is dus een onderdeel van iemands kwaliteit van leven.

Morisse pleit voor een preventieve benadering waarin de geestelijke gezondheid van mensen met een verstandelijke beperking wordt versterkt. Dit in plaats van het enkel behandelen van psychiatrische stoornissen.

 

Psychiatrisering en medicalisering

Er bestaan geen duidelijke criteria om te bepalen wanneer vreemd of storend gedrag “problematisch” of “psychiatrisch” wordt.  Morisse waarschuwt voor een verregaande psychiatrisering en medicalisering met daarbij alle uitsluitende en stigmatiserende gevolgen voor de cliënt. Soms is gedrag van een cliënt storend en vermoeiend, maar toch kan dit gedrag “normaal” zijn, als gekeken wordt naar de emotionele ontwikkeling van deze cliënt.

Došen beschrijft een continuüm van adaptief (= normaal gedrag) naar maladaptief (= abnormaal gedrag) tot een psychiatrische stoornis. Dit continuüm kan de behandelaar helpen bij de differentiatie. Het herwaardeert “normaal” gedrag dat begrepen kan worden vanuit een bepaald niveau van emotionele ontwikkeling.

 

Ontwikkelingsdynamisch psychiatrisch kader

Volgens Morisse biedt het ontwikkelingsdynamisch psychiatrisch kader van Došen kansen voor preventie voor het ontstaan van geestelijke gezondheidsproblemen. In dit kader wordt een paradigmashift gemaakt van het kijken naar een “geïdentificeerde patiënt” naar een visie waarin de mensen met een beperking wordt gezien als “persoon/burger” in een gezonde omgeving. Došen stelt dat ieder mens met een verstandelijke beperking – ongeacht het ontwikkelingsniveau – geestelijk gezond (of gelukkig) kan zijn als voldaan wordt aan een aantal voorwaarden zoals:

  • Een evenwichtige persoonlijkheidsontwikkeling
  • Een eigen plaats en rol in de omgeving
  • Functioneren volgens eigen vermogens
  • Een positief toekomstperspectief

 

Morisse benadrukt daarom het belang om de emotionele ontwikkeling van kinderen met een verstandelijke beperking al op jonge leeftijd in te schatten. Daarnaast is het belangrijk om ondersteuners te coachen zodat zij zich voldoende kunnen afstemmen op de emotionele ontwikkeling van het kind. Dit naast het afstemmen op andere ontwikkelingsdomeinen zoals de cognitieve, psychomotorische, seksuele en sociale ontwikkeling.

 

Schaal voor emotionele ontwikkeling

De emotionele ontwikkeling van mensen met een beperking kan worden ingeschat met de Schaal voor Emotionele Ontwikkeling (SEO-R²). Morisse heeft in zijn promotieonderzoek veel aandacht besteedt aan deze schaal. Zo onderzocht hij de interne consistentie en interbeoordelaarsbetrouwbaarheid. In een ander onderzoek is gekeken naar validiteit van de SEO-R². Een uitgebreid verslag van de onderzoeksresultaten kun je lezen in het boek.

De SEO-R² is bedoeld als een discussie-instrument waarbij de emotionele ontwikkeling wordt ingeschat op een kwalitatieve en intersubjectieve wijze. De schaal is geen classificerend en diagnostisch instrument. Het dient volgens de ontwikkelaars als hulpmiddel om emoties te interpreteren, betekenis te geven en te begrijpen.

 

Quality of Life (QoL)

Morisse ziet een link tussen het concept “emotionele ontwikkeling” en het “Quality of life” (QoL) paradigma. Als beide concepten universeel zijn, dan kunnen volgens hem ook dezelfde fundamentele ondersteuningsstrategieën gehanteerd worden. Ook als mensen extreem gedrag vertonen is dit geen excuus om ze niet humaan en inclusief tegemoet te treden. Ook mensen met probleemgedrag of psychiatrische stoornissen hebben behoefte aan een normale, holistische, respectvolle en warm-menselijke bejegening.

 

Coaching on the job

Emoties en emotionele ontwikkeling zijn niet op te vatten als persoonskenmerken die op zichzelf staan. Ze zijn onlosmakelijk verbonden met de interactie tussen de persoon met een beperking en zijn begeleider(s).

Als cliënten extreem en moeilijk gedrag vertonen, kan dit een enorme wissel trekken op de omgeving. Als begeleiders zich onveilig, onmachtig en gestrest voelen, dan kunnen zij zich niet voldoende afstemmen op de basale emotionele behoeften van hun cliënten. Daarom zouden organisaties meer kunnen investeren in de coaching van teams. In het boek en zijn promotieonderzoek heeft Morisse dan ook ruime aandacht besteed aan een coachingsmethodiek voor begeleiders.

 

Meer leren over geestelijke gezondheid bij mensen met een verstandelijke beperking

FORTIOR organiseert in samenwerking met Filip Morisse en Leen De Neve een studiedag over Psychopathologie en geestelijke gezondheid bij mensen met een verstandelijke beperking. Op deze dag zullen zij ingaan op de ondersteuning en behandeling van mensen met een verstandelijke beperking met probleemgedrag of een psychiatrische stoornis op basis van de ontwikkelingsdynamische benadering. Lees hier meer>>

 

Bron:

Morisse, F., & VandeVelde, S. (Red.). (2021). Emotionele ontwikkeling bij personen met een verstandelijke beperking en geestelijke gezondheidsproblemen. Antwerpen / ’s Hertogenbosch: Gompel&Svacina. Bestel dit boek hier>>

Vond je de blog interessant? Wil je op de hoogte blijven van onze blogs? Meld je dan nu aan voor de nieuwsbrief!
Aanmelden voor de nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van nieuwe trainingen en ontwikkelingen

Aanmelden nieuwsbrief