Het verband tussen veiligheid en regulatie

Terug naar het overzicht

Online training Embodiment: het lichaam als ingang voor herstel van balans en regulatie

Meer informatie

 

De Polyvagaaltheorie van Stephen W. Porges biedt een verklaring voor het feit dat een gevoel van veiligheid afhankelijk is van onze autonome toestand en dat veiligheidssignalen ons autonoom zenuwstelsel helpen kalmeren. Een kalme fysiologische toestand biedt mensen de gelegenheid om veilige en vertrouwde relaties aan te gaan. Dit geeft mensen weer meer mogelijkheden om hun gedragsmatige en fysiologische toestand te coreguleren. Deze “cirkel” van regulatie is kenmerkend voor gezonde relaties die bijdragen aan psychische en lichamelijke gezondheid. In deze blog lees je meer over de Polyvagaaltheorie, een behandelmethode die hier op aansluit en de toepasbaarheid in de verstandelijk gehandicaptenzorg.

 

Andere opvatting over veiligheid

Porges verbaast zich erover dat in onze westerse maatschappij zo weinig aandacht is voor de belangrijke rol die “veiligheid” in het leven van mensen speelt. Misschien wordt de rol van veiligheid over het hoofd gezien omdat er een verkeerd beeld bestaat van veiligheid.

Veiligheid wordt door de overheid en (zorg)organisaties mogelijk meer opgevat in de zin van veiligheidsmaatregelen, zoals de inzet van camera’s, alarmsystemen of hekken. Deze omschrijvingen van veiligheid komen niet overeen met de manier waarop mensen veiligheid lichamelijk ervaren.

Porges noemt in zijn boek een voorbeeld van universiteiten die werken met een helder evaluatiemodel waarmee ideeën en artikelen kritisch worden beoordeeld. Als dit soort evaluatie modellen voortdurend worden gebruikt stelt de fysiologische toestand van mensen zich in op “verdediging”. Dit zal leiden tot een (onbewust) gevoel van onveiligheid dat niet bevorderlijk is voor de creativiteit die nodig is voor ontluikende wetenschappelijke theorieën.

Veiligheid is essentieel voor mensen om hun volledig potentieel te benutten. Het is een voorwaarde voor sociaal gedrag, creativiteit en productiviteit. Er is echter geen direct oorzakelijk gevolg tussen de autonome toestand en gedrag. Het is volgens Porges wel zo dat gedragingen door een specifieke autonome toestand beperkt blijven tot een bepaald spectrum. Veranderingen in de autonome toestand maakt specifiek gedrag of een bepaald gevoel meer of minder waarschijnlijk.

Zorgen voor veiligheid bestaat uit meer dan het wegnemen van een (fysieke) dreiging. Het is belangrijk dat we van onze omgeving en relaties signalen krijgen die onze defensieve neurale netwerken remmen.

 

Feedback vanuit het lichaam en sociale betrokkenheidssysteem

De Polyvagaaltheorie hecht waarde aan de samenhang tussen psychische, gedragsmatige en fysieke responsen enerzijds en onze fysiologische toestand anderzijds. Volgens de theorie is er een tweerichtingsverkeer tussen het brein en onze organen via verschillende zenuwen die betrokken zijn bij de regulatie door het autonome zenuwstelsel.

Vanuit een adaptief overlevingsperspectief is het belangrijk dat wij mensen kunnen bepalen of we veilig zijn aan de hand van de wijsheid die in ons lichaam en zenuwstelsel zetelt. Hiervoor is geen bewustzijn nodig. Volgens Porges zijn cognitieve beoordelingen van risico’s ondergeschikt aan instinctieve reacties op mensen en situaties.

Naast de feedback van onze inwendige organen, die bijdragen aan subjectieve gevoelens die zich uiten in gemoedstoestanden en gevoelens, is het sociale betrokkenheidssysteem een belangrijk element in de polyvagaaltheorie. Het sociale betrokkenheidssysteem bestaat uit een verzameling neurale banen die de spieren van het gezicht en hoofd reguleren. Het projecteert onze lichamelijke gevoelens en is een belangrijke ingang voor verandering van lichamelijke gewaarwordingen.

 

Klinische stoornissen

In de Polyvagaaltheorie worden klinische stoornissen in een ander licht geplaatst, namelijk als problemen in de neurale regulatie van specifieke netwerken die betrokken zijn bij het uitschakelen van verdedigingsmechanismen en het mogelijk maken van spontaan optredende sociale betrokkenheid. Dit is een andere benadering dan de traditionele leertheorieën die ervan uitgaan dat atypisch gedrag is aangeleerd en dus ook weer kan worden afgeleerd via associatie, uitdoving en gewenning.

De Polyvagaaltheorie benadrukt dat behandelmodellen aandacht zouden moeten besteden aan zowel de lichamelijke gewaarwordingen van cliënten als de bewustwording van fysiologische toestanden die de positieve aspecten van de menselijke ervaring zo groot mogelijk maken.

 

Embodiment

Embodiment is een voorbeeld van een methode die het lichaam gebruikt als ingang voor herstel van interne balans en regulatie. Embodiment is het vermogen om juist in spannende situaties contact te houden met je lichaam. In de methode wordt gewerkt met vier lichaamsgerichte zintuigen. Het lichaam zelf wordt onderverdeeld in drie zones (en twee subzones)  met ieder een eigen manier van autonome regulatie en stabiliteit. Dit geeft inzicht in hoe problemen van cliënten zich vertalen naar disbalans in het lichaam. Daarnaast maakt het duidelijk welke manier van regulatie bijdraagt aan een nieuwe balans.

 

Behandeling van mensen met een ontwikkelingsbeperking

Mensen met een ontwikkelingsbeperking (zoals autisme of een verstandelijke beperking) hebben vaak problemen met regulatie. In de behandeling van deze groep cliënten kan de polyvagaal theorie en de Embodiment methode een interessante invalshoek bieden. Het is een lichaamsgerichte methode die mooi aansluit bij de non-verbale manier van leren van mensen met een ontwikkelingsbeperking. Het is een toegankelijke manier om meer thuis te raken in het lichaam als stap naar het lekkerder in je vel komen zitten.

 

Bronnen:

Porges, S.W. (2018). De Polyvagaaltheorie en de transformerende kracht van je veilig voelen: Traumabehandeling, sociale betrokkenheid en gehechtheid. Eeserveen, Mens. (Oorspr. The Polyvagal Theory: neurophysiological foundations of emotions, attachment, communication, self-regulation. New York: Norton).

Studiedag “Embodiment: het lichaam als ingang voor herstel van de balans en regulatie met Claudia Theunisz in 2019

Vond je de blog interessant? Wil je op de hoogte blijven van onze blogs? Meld je dan nu aan voor de nieuwsbrief!
Aanmelden voor de nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van nieuwe trainingen en ontwikkelingen

Aanmelden nieuwsbrief