Aandacht voor het individu is belangrijk. Vergeet daarbij echter niet de invloed van het groepsklimaat.

Terug naar het overzicht

 

Een gunstig groepsklimaat wens je elke bewoner met (L)VB toe. Dat zegt Aswintha Mandemaker in haar boek “Groepsdynamiek in de verstandelijk gehandicaptenzorg”. Een positief groepsklimaat draagt namelijk bij aan welzijn en groeikansen. Begeleiders hebben meer mogelijkheden om de dynamiek en klimaat in een groep bij te sturen dan zij misschien denken. In haar boek beschrijft Mandemaker groepsdynamische processen een groot aantal interventies die begeleiders kunnen inzetten. In deze blog kun je lezen hoe belangrijk het is om aandacht te besteden aan groepsdynamiek en groepsklimaat.

 

Leven in groepen

Mensen met een verstandelijke beperking wonen en werken bijna altijd in een groep. Hun vrijheid om zelf de groep te kiezen waarin ze willen wonen of werken, is echter heel beperkt. Doorgaans bepalen professionals in welke groep iemand wordt geplaatst. Dat hangt samen met de indicatie en beschikbaarheid van plekken.

Als een cliënt in een bepaalde voorziening gaat wonen of werken, dan wordt deze cliënt lid van een groep. Dit merkt de persoon aan bepaalde taken, groepsactiviteiten, groepsmomenten, de gezamenlijke ruimten. Ook krijgt de cliënt te maken met groepsnormen, groepsafspraken en moet de aandacht van begeleiders gedeeld worden.

 

De meerwaarde van een groep

De groep waarin een cliënt woont of werkt heeft grote invloed op de kwaliteit van leven en de ontwikkelingsmogelijkheden van de cliënt met een verstandelijke beperking.

Mensen zijn sociale wezens. Het menselijk gedrag wordt mede bepaald door de groep waartoe men behoort of behoorde. Ook voor de persoonsontwikkeling is het belangrijk om bij een aantal primaire groepen te horen (Remmerswaal 2008 geciteerd door Mandemaker). Daarnaast kunnen groepen aan mensen veiligheid en zekerheid, sociaal contact, waardering en erkenning geven.

Door contact met anderen kunnen mensen nieuwe vaardigheden opdoen en ermee oefenen. Zo kan de groep wordt benut om te werken aan individuele doelen. Bijvoorbeeld een cliënt die weinig ruimte durft in te nemen, kan een taak, positie of rol krijgen waarmee hij op een veilige manier geholpen wordt om wel ruimte in te nemen.

Een groep kan dus veel waarde toevoegen aan het leven van mensen. Volgens Mandemaker hebben groepen in potentie dan ook veel te bieden aan mensen met (L)VB.

 

De moeilijkheden van een groep

Het leven in een groep kan ook veel vragen van mensen met een verstandelijke beperking. Het leven met anderen, doet een beroep op sociaal- emotionele vaardigheden. Cliënten kunnen last hebben van probleemgedrag of psychiatrische problematiek van henzelf of hun groepsgenoten. Mensen met een verstandelijke beperking zijn geen passanten in hun groepen; ze maken er voortdurend deel van uit. Als het niet bevalt in de groep dan kunnen ze er niet zomaar van weglopen.

Een voorbeeld: Jack wil uit huis. Het liefst wil hij in een woongroep gaan wonen bij zijn vriend Rob, van voetbal. Hij is heel blij als er een plek vrij komt. Na een leuke start kan hij echter moeilijk zijn draai vinden, het is heel anders dan hij had verwacht. Rob heeft al een vriendenclubje binnen de woongroep en er ontstaat jaloezie tussen de vriendengroep en Jack. Rob voelt zich ongelukkig omdat hij er tussen zit. De andere bewoners gaan Jack buitensluiten. Ze vinden alles aan Jack stom en hebben voortdurend kritiek op hem. Twee andere bewoners vinden het zielig voor Jack, maar durven het niet aan te geven, want dan krijgen ze de hele groep tegen zich. Het gedrag van de hele groep wordt steeds negatiever en er ontstaan ruzies tussen verschillende bewoners. Het team had dit niet verwacht en kan er moeilijk grip op krijgen (Bron: Groepsdynamiek in de verstandelijk gehandicapten zorg blz. 23)

 

Groepsdynamiek en groepsklimaat

Het welzijn en de ontwikkelmogelijkheden van cliënten worden dus mede bepaald door de dynamiek en klimaat binnen de groep. Groepsdynamiek heeft te maken met het gedrag van mensen in (kleine) groepen. Dit ontstaat zodra een verzameling mensen een groep wordt en zorgt ervoor dat deze verzameling mensen een groep blijft. De groepsdynamiek bepaalt voor een deel het groepsklimaat. En het groepsklimaat bepaalt mede de groepsdynamiek.  Andere aspecten die meespelen in de groepsdynamiek en groepsklimaat zijn de omgeving en de manier waarop het leven in en om de groep georganiseerd is.

Er is een verschil tussen sfeer en groepsklimaat. Je kunt bijvoorbeeld een negatieve sfeer hebben en een negatief groepsklimaat. Een negatieve sfeer is van tijdelijke aard. Deze zou ook kunnen voorkomen binnen een positief groepsklimaat. Terwijl een negatief groepsklimaat structureel is en veel meer doorwerkt in de groepsdynamiek en het gedrag van de groepsleden.

 

Wat kan de professional doen?

In het voorafgaande heb je kunnen lezen hoe bepalend een groep kan zijn in het leven van een mens met een verstandelijke beperking. Groepsbegeleiders hebben meer invloed op het groepsklimaat dan zij misschien denken. Regelmatig overkomt groepsdynamiek begeleiders waardoor reactief ingrijpen nodig is, terwijl proactieve interventies juist kunnen zorgen voor stabiliteit. De groep wordt namelijk niet zomaar een fijne plek waar mensen kunnen wonen of werken.

Het kennen en tijdig herkennen van groepsdynamische processen helpt om in te schatten wanneer en op welke manier je als begeleider invloed kunt uitoefenen.

Groepsdynamiek kan behoorlijk ingewikkeld zijn. Daarom hebben begeleiders volgens Mandemaker methodiek nodig. Haar boodschap is dat er vele manieren zijn waarop je kunt werken aan een gunstig groepsklimaat. Begin na analyse met de meest haalbare en zinvolle interventie.

 

Meer leren over groepsdynamiek in de verstandelijk gehandicaptenzorg?

FORTIOR organiseert in samenwerking met Aswintha Mandemaker de studiedag Groepsdynamiek in (L)VB groepen: groepsrollen herkennen, benutten en beïnvloeden. Tijdens de studiedag leer je een positief groepsklimaat te bevorderen en de individuele cliënten binnen de groep ondersteunen in het innemen van een positieve rol. Lees hier meer over de studiedag

 

Bron:

Mandemaker, A. (2019) Groepsdynamiek in de verstandelijk gehandicaptenzorg. Methodisch werken aan een positief groepsklimaat. Amsterdam: Uitgeverij SWP. Bekijk dit boek hier

Aanmelden voor de nieuwsbrief

Blijf op de hoogte van nieuwe trainingen en ontwikkelingen

Aanmelden nieuwsbrief