Mentaliseren als ‘veilige basis’ voor emotionele verbinding

Emotionele ontwikkeling in verbinding: Ondersteuning van teams

In de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking en bijkomende GGZ-problematiek groeit het besef dat een ‘goed genoeg’ afgestemde omgeving essentieel is. Begeleiders spelen hierin een cruciale rol: zij moeten aansluiten bij de basale emotionele behoeften van cliënten, met oog voor zowel kwetsbaarheid als veerkracht.

Dat is een complexe opdracht. Handelingsverlegenheid en risico op burn-out liggen op de loer. Hoewel begeleiders (probleem)gedrag steeds beter kunnen duiden, bijvoorbeeld vanuit een ontwikkelingsdynamisch perspectief, blijft de vertaalslag naar het dagelijks handelen vaak lastig. De kloof tussen het inschatten van de emotionele ontwikkeling van een cliënt en het daadwerkelijk afstemmen van het eigen handelen is groot.

Uit de praktijk en uit diverse leertrajecten blijkt dat begeleiders het meest gebaat zijn bij coaching waarin stressregulatie, emotieregulatie en mentalisatie centraal staan. Gedragsdeskundigen, teamcoaches en managers kunnen hun teams hierin ondersteunen door deze thema’s als leidraad te nemen.

Mentaliseren als basis voor teamcoaching

Erik De Belie beschrijft mentaliseren als een stapsgewijs en dynamisch proces. Tijdens deze studiedag maak je kennis met mentaliseren als kompas voor teamcoaching gericht op emotionele verbinding. De theorie wordt tot leven gebracht met praktijkvoorbeelden en videomateriaal. Deelnemers krijgen bovendien ruimte om te reflecteren op wat zij zelf nodig hebben om deze manier van coachen toe te passen.

De dag wordt afgesloten met MENTEMO, een reflectiespel over emotionele verbinding dat veel wordt ingezet binnen teamcoaching. lees hier meer over MENTEMO

Waarom Mentaliseren?

Došen (2014) stelt: “In de praktijk met mensen met een verstandelijke beperking wordt het mentalisatieconcept nog weinig toegepast. Zonder twijfel zou de behandeling gebaseerd op dit concept ook bij deze populatie goed van pas kunnen komen.”

Begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en complexe problematiek worden regelmatig geconfronteerd met intense situaties. Volgens Erik De Belie is het essentieel dat zij deze uitdagingen serieus nemen en erkennen welke stress en emoties daarbij vrijkomen. Niet door deze gevoelens weg te drukken, maar door ze te ervaren en te reguleren ontstaat er ruimte om te blijven mentaliseren.

Mentaliseren – of emotioneel begrijpen – begint met het indrukken van de pauzeknop. Het vraagt om stil te staan bij de betekenis van gedrag, gebruikmakend van diagnostische kaders, methodieken en het ontwikkelingsdynamisch model. Even belangrijk is aandacht voor de eigen gevoelens en gedachten die in het contact met cliënten worden opgeroepen. De manier waarop een begeleider zichzelf beleeft, beïnvloedt immers direct hoe emotioneel beschikbaar hij of zij kan zijn.

Emotionele beschikbaarheid betekent mild en sensitief afstemmen, gecombineerd met het bieden van structuur, houvast en helpende grenzen. Het vraagt ook om ruimte te maken voor de veerkracht van cliënten. Omdat dit in de praktijk niet eenvoudig is, besteden we aandacht aan wat begeleiders nodig hebben om zich op deze manier te kunnen afstemmen.

Opzet van de training

Deze blended training bestaat uit een fysieke studiedag en een online terugkombijeenkomst.

Planning:

• Fysieke studiedag: 6 november 2026, 09:30 – 16:15 in Utrecht
• Online terugkombijeenkomst: 10 december 2026, 09:30 – 12:30

Inhoud van de studiedag

De docent Erik De Belie geeft je tijdens deze dag concrete handvatten voor de ondersteuning van teams.

De volgende thema’s komen aan bod

• emotionele ontwikkeling in verbinding: de link met het ontwikkelingsdynamisch kader
• beroepskeuze en emotionele deskundigheid van begeleiders; Mentaliseren onder DRUK: herkennen en hanteren
• stress en het reguleren van stress (tolerantievenster)
• mentaliseren: verbinding tussen buikgevoel en reflecterend hoofd
• mentaliseren als stapsgewijs en dynamisch proces
• wederzijdse emotionele beschikbaarheid: veilige basis/veilige haven
• MENTEMO: reflectiespel – kennismaken en spelen in deelgroepen

Studiebelasting & voorbereiding

De studiedag is te volgen zonder voorbereiding. Indien gewenst kun je de aanbevolen literatuur doorlezen.

De studiebelasting van deze scholing bestaat uit het aantal contacturen. Het aantal contacturen is 9 uur.

Doelgroep

• psychologen, orthopedagogen, vaktherapeuten, teamleiders, managers en begeleiders die werken met mensen met een verstandelijke beperking in hun eigen praktijk, in organisaties voor zorg aan mensen met een verstandelijke beperking, GGZ, verslavingszorg en forensische hulpverlening
• psychologen, orthopedagogen, teamleiders, leraren en interne begeleiders in het speciaal onderwijs.

Niveau van de training

Deze training is ten minste post HBO niveau.

Accreditatie

• accreditatie wordt aangevraagd bij het NIP K&J / NVO OG

Overige accreditaties in overleg
Heb je een andere accreditatie nodig dan hierboven staat vermeld? Stuur dan een bericht naar inschrijvingen@fortior.info met de vraag of de gewenste accreditatie kan worden aangevraagd. FORTIOR zal je dan expliciet laten weten of de accreditatie wel of niet zal worden aangevraagd.

Certificaat en invoeren presentie

FORTIOR reikt aan het eind van de dag certificaten uit. Op het certificaat staan de accreditaties en hun ID-nummers vermeld.

Voor sommige registers van beroepsverenigingen, zoals bij NIP K&J / NVO OG, kwaliteitsregister Paramedici, KNGF, Register Vaktherapie en Registerplein, voert FORTIOR de presentie in. Hiervoor hebben wij het nummer nodig waarmee je in het register bent ingeschreven.

Als FORTIOR geen nummer van je heeft, dan kan de presentie niet worden ingevoerd. Zorg er dus voor dat je correcte nummer bekend is bij FORTIOR!

Aanbevolen literatuur

De Belie, E. & Verhasselt, J. (2024). Emotionele ontwikkeling in verbinding. Mentaliserend coachen van begeleiders van kinderen en jongeren met complexe gedragsproblemen. Antwerpen – Apeldoorn: Garant.

De Belie,E. & Verhasselt, J. (2022). MENTEMO Box: Boek en reflectiespel. Antwerpen – Apeldoorn: Garant. Bestel het boek en spel hier

Hoofdstuk 3 – Mentaliseren: Basis voor emotionele ontwikkeling en relationele verbinding (blz 69 t/m 110) uit het boek  Morisse, F., De Belie, E., Blontrock, M., Verhasselt, J. & Claes, C. (2017) Emotionele ontwikkeling in verbinding. Coachingsmethodiek voor begeleiders van cliënten met probleemgedrag.  Antwerpen – Apeldoorn: Garant

Hoofdstuk 4 – Mentaliseren als leidraad bij coaching (blz 113 t/m 157) uit het boek  Morisse, F., De Belie, E., Blontrock, M., Verhasselt, J. & Claes, C. (2017) Emotionele ontwikkeling in verbinding. Coachingsmethodiek voor begeleiders van cliënten met probleemgedrag.  Antwerpen – Apeldoorn: Garant Be

Belie, De, E. (2013) Reguleren van stress en mentaliseren: een veilige basis voor emotionele beschikbaarheid. Artikel in Balans Bekijk het artikel hier>>

De Belie, E., Blontrock, M., Verhasselt (2018) Wees niet bang van spanningen, ga ermee aan de slag. Artikel op sociaal.net Bekijk het artikel hier>>

De training vindt plaats in Utrecht, de exacte locatie wordt later bekend gemaakt.

Programma studiedag

Programma terugkomdag