Problematisch gedrag is een belangrijk onderwerp, omdat het relatief vaak voorkomt bij mensen met een verstandelijke beperking. Het is het voor professionals doorgaans een hele opgave goed met problematisch gedrag om te gaan. In deze blog lees je meer over het verband tussen dit gedrag en de emotionele ontwikkeling zoals die door Anton Došen is beschreven.

Er bestaan vele methodes voor de begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking. Bij al deze methodieken wordt het belang van een goede relatie tussen cliënt en professional benadrukt. Toch bestaan er maar weinig methoden die handvatten geven voor het werken aan een relatie. Vooral als er sprake is van schadelijk gedrag (zoals agressie), vinden begeleiders het vaak lastig om een goed contact op te bouwen. Gentle Teaching is een methode die wel aangeeft hoe een veilige relatie kan ontstaan. De insteek is dat de cliënt zich veilig kan voelen in het contact met zijn begeleider. Als de cliënt zich veilig voelt kunnen begeleiders de cliënt beter helpen bij het omgaan met stress. Dit draagt bij aan de vermindering van schadelijk gedrag. Pouwel van de Siepkamp traint begeleiders in het werken met Gentle Teaching. In deze blog lees je meer over zijn ervaringen met Gentle Teaching.

Slaapproblematiek komt veel voor in de geïndustrialiseerde wereld. Ongeveer 3% van de Nederlanders meldt zich jaarlijks één of meerdere keren bij de huisarts met slaapklachten. Dit percentage ligt vele malen hoger bij mensen met een verstandelijke beperking. De getallen die in verschillende onderzoeken worden genoemd variëren sterk. Professionals die werken met mensen met een verstandelijke beperking zullen uit ervaring weten dat slaapproblemen bij cliënten vaak voorkomen. In deze blog lees je meer over de oorzaken, gevolgen en oplossingen.

Herken je het gevoel dat je even niet weet hoe je moet reageren als iemand je overvalt met een vervelende opmerking? Je fietst naar huis en je bedenkt ineens wat je had kunnen zeggen. Als je jezelf bewust bent van je innerlijke lichaamstaal, dan kun je sneller te reageren in dit soort situaties. Jeroen Saris ontwikkelde de methode Inner Language of the Soul (ILS). In deze post vertelt hij meer over deze methodiek.

Baby's kunnen nog niet communiceren met gesproken taal. Toch zullen veel mensen hebben ervaren dat ze contact hadden met een baby, via bijvoorbeeld bewegingen, geluiden en oogcontact. Zolang een kind niet kan praten is lichaamstaal de belangrijkste manier om te communiceren. Lichamelijke interactie speelt een belangrijke rol in het ontstaan van een veilige hechting tussen moeder (verzorgers) en kind. Zowel voor kinderen met als zonder beperkingen is een veilige hechting de basis van een gezonde (emotionele) ontwikkeling.

Mensen kunnen niet in hun eentje (op)groeien en zich ontwikkelen. Ieder mens heeft iemand nodig die op de juiste manier aandacht en steun geeft. Vooral bij jonge kinderen is het belangrijk dat de ouders (of verzorgers) sensitief reageren op de signalen die het kind afgeeft. Het aanvoelen van de stemming van het kind en hierop passend reageren is nodig voor het ontwikkelen van een vertrouwensband tussen moeder (of verzorger) en kind. Een veilige relatie is de basis voor een gezonde emotionele ontwikkeling. Het zorgt er namelijk voor dat het kind de wereld wil ontdekken en zich gaat ontwikkelen. In wezen geldt hetzelfde voor volwassenen met een (ernstige) ontwikkelingsbeperking zoals een verstandelijke beperking of autisme. Bij deze mensen ontstaat de gewenste veilige relatie niet altijd vanzelf. Communicatie met begrip, respect en belangstelling is essentieel voor het ontstaan van zo’n relatie. Maar welke elementen spelen daarbij een rol? We noemen er een paar.

Veel mensen denken stoornissen in de sensorische informatieverwerking (SI) vooral betrekking hebben op de overgevoeligheid voor prikkels. Bijvoorbeeld, een kind hoort geluiden die andere mensen niet kunnen registreren. Er zijn echter veel meer stoornissen die mensen kunnen hebben in hun sensorische informatieverwerking. In deze blog staan de SI problemen die voorkomen en hoe je mensen met deze problemen kunt helpen.

Aan mensen met een verstandelijke beperking worden relatief vaker psychofarmaca voorgeschreven dan aan mensen zonder beperkingen. Bij een groot gedeelte van deze mensen met een verstandelijke beperking is geen diagnose bekend van een psychiatrische stoornis. Medicatie wordt dan ingezet vanwege probleemgedrag. Het voorschrijven van psychofarmaca zonder een psychiatrische diagnose is controversieel.

Cliënten met moeilijk verstaanbaar gedrag kunnen je als professional het bloed onder de nagels vandaan halen. Het is een natuurlijke reactie om corrigerend op te treden bij dit ongewenst gedrag. Het komt echter voor dat de situatie dan juist verslechtert in plaats van verbetert. Aandacht voor wat de cliënt goed doet kan professionals ruimte geven om een negatieve spiraal te doorbreken.

Isa kreeg bij de geboorte een herseninfarct. Pas na acht maanden werd dit ontdekt. Isa was een doorzetter en haar motorische revalidatie verliep voorspoedig. Met haar spalkjes en speciale schoentjes leerde ze lopen en ontpopte zich als een gezellig, sociaal meisje. Toen Isa 2 ½ oud was kreeg ze haar eerste epileptische aanval. Deze epilepsie ontwikkelde zich tot een redelijk zeldzaam kwaadaardig epilepsiesyndroom met de naam CSWS-syndroom. Dit houdt in dat ze, gedurende haar slaap, voortdurende epileptische activiteit in haar hersenen heeft. Dit is niet zichtbaar aan de buitenkant maar funest voor de hersenrijping en ontwikkeling.

Instellingen voor gehandicaptenzorg staan tegenwoordig voor flinke uitdagingen door bezuinigingen en veranderende wetgeving. Naast kwaliteit wordt nabijheid, ontschotting en prijsbewustheid door gemeenten en AWBZ gevraagd.

Peter Verbraak is oud-directeur van de zorginstelling Dichterbij. Rijnlands werken* en menslievende zorg noemt hij zijn vertrekpunten. Peter maakte tijdens zijn loopbaan meerdere vernieuwingen in de gehandicaptenzorg mee. Volgens Peter is het ook nu noodzakelijk dat de gehandicaptenzorg een stap vooruit zet door vernieuwing. Het is daarbij wel belangrijk om trouw te blijven aan de oorspronkelijke doelstelling van de zorgorganisatie.

Anneke Groot verzorgde in samenwerking met FORTIOR op 16 november 2012 de tweede inspirerende studiedag over de methode contactgericht ondersteunen. Een gedeelte van haar presentatie besteedde Anneke aan problemen in de prikkelverwerking bij mensen met autisme en/of een verstandelijke beperking. Voor dit onderwerp is volgens Anneke vaak te weinig aandacht. Als er onvoldoende begrip is voor stoornissen in de sensorische informatieverwerking dan werken de meeste oplossingen die je bedenkt, niet.

Omdat problemen bij de prikkelverwerking zo'n belangrijke rol spelen in het leven van deze mensen, is het goed om te weten hoe ze op dit vlak geholpen kunnen worden. Controle geven is een van de manieren.

Volgens de methodiek Contactgericht Ondersteunen is een goede relatie met de cliënt cruciaal voor zijn of haar ontwikkeling. Soms is het leggen van contact moeizaam door de beperkingen bij de cliënt of bij jezelf. Goed contact wordt bijvoorbeeld belemmerd als je je geërgerd voelt door het gedrag van de cliënt. De methode Contactgericht Ondersteunen geeft je handreikingen om hier mee om te gaan.

In de afgelopen jaren liet Dichterbij enkele teams door Anneke Groot scholen in de methode Contactgericht Ondersteunen. Omdat we vanuit FORTIOR heel benieuwd zijn naar de ervaringen, spraken we met woonbegeleider Chantal en dienstverleningscoördinator Ien.

Door Ad van den Broek
Floortime claimt dat ze bij kinderen met contact- en interactieproblemen de mentale ontwikkeling bevordert zowel op intellectueel als emotioneel gebied. Is deze claim ooit onderzocht? Ja, dit gebeurde door Greenspan (de grondlegger van Floortime) en anderen die met de methode werkten. In 1997 deed Greenspan samen met Serena Wieder een dossierstudie om het effect van zijn methode te peilen. Volgens deze dossierstudie boekten een groot aantal kinderen aanzienlijke vooruitgang. In deze post lees je een samenvatting van de resultaten.

Een verslag door prof. dr. Anton Došen
In afgelopen maanden organiseerde FORTIOR een Masterclass onder leiding van Prof. dr. Anton Došen over integratieve diagnostiek en behandeling van probleemgedrag en psychiatrische stoornissen bij mensen met een verstandelijke beperking. In dit artikel geeft Anton Došen een korte samenvatting van de resultaten die geboekt zijn door de deelnemers aan de masterclas

Een interview met em. prof. dr. Anton Došen
Volgens Anton Došen is het voor professionals van groot belang dat zij kennis hebben van verschillende ontwikkelingsaspecten. Hierdoor zijn ze beter in staat om de basale behoeften van de persoon (met een beperking) te herkennen en kunnen ze hierop adequaat inspelen. Door een goede kennis van ontwikkelingsaspecten kunnen professionals mensen met een beperking beter stimuleren in hun ontwikkeling. Daarnaast zorgt het voor een effectievere behandeling en preventie bij het ontstaan van gedrags- en psychiatrische problemen.

FORTIOR interviewde Anton Došen over zijn multidimensioneel model voor emotionele ontwikkeling en persoonlijkheidsontwikkeling.

Spiegelneuronen helpen je om andere mensen te begrijpen. Dit is onmisbaar in het sociale verkeer. Spiegelneuronen zijn speciale zenuwcellen die nog niet zolang geleden per toeval werden ontdekt. Hoe werken spiegelneuronen? Hoe zit het met de spiegelneuronen in de hersenen van mensen met autisme?

Een interview met Marijke Rutten-Saris
FORTIOR organiseert regelmatig de studiedag "Ontmoeting via Lichaamstaal". In dit kader interviewden wij Marijke Rutten-Saris, de grondlegger van de methodiek Emerging Body Language. Marijke heeft zich gespecialiseerd in pré-verbale communicatie, dat wil zeggen in communicatie via lichaamstaal. Een manier van communiceren waarin de motoriek en het bewegen een belangrijke rol vervullen. Ze vertelt hier enthousiast over en vol energie. Het is duidelijk dat dit een onderwerp is dat haar na aan het hart ligt.

Problemen in de sensorische informatieverwerking kunnen grote gevolgen hebben
Sensorische Informatieverwerking is het proces waarbij de prikkels binnenkomen via de zintuigen en worden verwerkt in de hersen. Bij de meeste mensen verloopt dit proces automatisch. Problemen in de sensorische informatieverwerking komen relatief meer voor bij mensen met autisme. In dit artikel vertelt Miriam Hufen over de gevolgen van SI-problemen en hoe je hier als zorgprofessional mee kunt omgaan.

In relaties bestaat wisselwerking. De houding van de één, heeft invloed op het gedag van de ander. Dit speelt ook in de begeleiding en ondersteuning van cliënten met autisme of een verstandelijke beperking. Het gedrag van de cliënt kan een reactie of gevoel bij de hulpverlener teweeg brengen. Dit hoeft in principe geen probleem te zijn. Maar als er sprake is van irritatie dan kan dit het contact met de cliënt in de weg staan. In deze post lees je hoe je effectiever kunt worden door een bewuste mentale houding (attitude) te kiezen.