Sinds enige jaren kennen we in Nederland het Contactgericht Spelen en Leren, afgekort tot CSL. Deze methode is ontwikkeld door Anneke Groot en wordt vooral toegepast door ouders van kinderen met uitdagingen in het Autistisch Spectrum (AS) om een thuisprogramma op te zetten.

De uitgangspunten van CSL zijn zeer universeel en dus bruikbaar in veel meer situaties  dan het gezin. Het gebruiken van de houding en contactelementen uit CSL voor volwassen cliënten in zorg en onderwijsomgevingen noemen we Contactgericht Ondersteunen.

De methode wordt uitvoerig in een handleiding beschreven.

De houding van de professional is bepalend voor het effect

De basis van Contactgericht Ondersteunen is de (her)ontdekking dat je houding een belangrijk instrument is in de relatie met een cliënt. Dat lijkt een open deur, maar het wordt weinig toegepast. Al te vaak wordt de focus op de methode of cliënt gelegd en blijft de houding van de begeleider buiten beeld, terwijl we weten, dat -  in het algemeen - de persoon van de professional voor een heel belangrijk deel het effect van de zorgverlening bepaalt.

De houding van de begeleider speelt een essentiële rol in het maken van contact. Wat dat betreft zijn mensen met een ontwikkelingsbeperking een soort “vergrootglazen” die hoge eisen stellen aan het contact en daarmee precies laten zien wat er nodig is. Als je bijvoorbeeld te snel of te langzaam gaat haken ze direct af. Waar het om gaat, is dat je je bewust wordt van je houding en vervolgens je houding zo inzet, dat je cliënt contact kan ervaren.

Wat houdt dat in, je bewust zijn van je houding? Het gedrag van cliënten kan een positieve of negatieve reactie bij jou als begeleider oproepen. Dat is logisch en hoeft geen belemmering te zijn. Bij volwassenen echter die een speciale benadering nodig hebben, kunnen bv. gevoelens van irritatie ten gevolge van de overtreding van je normen, tornen aan je grenzen, enz. het maken van contact verhinderen, terwijl dat contact juist met die cliënt en in die situatie heel hard nodig is. Jezelf realiseren, dat je deze gevoelens hebt en waar ze vandaan komen, kan je helpen daar op een contactgerichte manier mee om te gaan. In de workshop zal hieraan veel aandacht besteed worden.

Contactgericht is ook ontwikkelingsgericht

Als begeleider bouw je contact op met een doel. In de workshop krijg je informatie over concrete technieken om dat te doen. Uiteindelijk wil je een gelijkwaardige relatie met je cliënt. Je wilt dat hij er ook voor jou is. Daar wil je je voor open stellen, die ruimte wil je in jezelf creëren.  Daarmee creëer je bij je cliënt ruimte om aan zijn gedrag te werken of allerlei vaardigheden te leren.

Er zit dus een ontwikkelingsaspect in het contact maken: de cliënt wordt uitgenodigd en gestimuleerd om aandacht te hebben voor de begeleider en open te staan voor wensen en verwachtingen van andere mensen.

Holistische methode

Contactgericht Ondersteunen is wat men noemt een holistische methode: de cliënt wordt als één geheel benaderd en aangesproken. We maken hierbij gebruik van wat onderzoekers van relatiegerichte methoden bedacht en gevonden hebben. Om te beginnen denken we, dat cliënten gedrag leren, dat hen in staat stelt weer andere ontwikkelingsstappen te maken. In het Engels heet dit gedrag “pivotal behavior”. Behalve om het kunnen samenwerken met de begeleider gaat het om sociaal-emotionele vaardigheden en motivatie zoals impulsen en emoties onder controle hebben, aandacht kunnen richten, een activiteit kunnen beginnen en stoppen. Dit zijn vaardigheden die onder Executieve Functies vallen en die mensen nodig hebben om hun doen en laten doelgericht te laten verlopen.

Ondersteunen in plaats van begeleiden.

Het burgerschapsparadigma sluit prima aan bij de beleving en maatschappelijke positie van jongeren met een ontwikkelingsbeperking. Dit paradigma stelt, dat mensen met een ontwikkelingsbeperking de vrijheid moeten hebben om net als andere mensen hun eigen leven te leiden en zelf keuzes te maken. Ze zijn dus verantwoordelijk voor hun eigen leven en voor wat ze doen en niet doen. Aansluitend bij deze stellingname spreekt het burgerschapsparadigma van ondersteunen in plaats van begeleiden. Hiermee maakt het paradigma duidelijk, dat niet de hulpverlener verantwoordelijk is voor het doen en laten van zijn of haar cliënt. Voor de naamgeving van de methode is bewust voor ondersteunen gekozen.

Practicebased, en ook evidencebased?

Anneke Groot heeft de methode bij enkele instellingen geïntroduceerd. Begeleiders zijn enthousiast over de persoonlijke en warme manier waarop Anneke hun bekend maakt met de methode. Ze blijken er voor zichzelf veel van te leren. In de handleiding staan een aantal voorbeelden van het positieve effect van Contactgericht Ondersteunen voor cliënten met een ernstige en met een lichte verstandelijke beperking. In de praktijk blijkt de methode te werken.

De werking van de methode is practicebased. De onderliggende theorieën en onderzoeken waar de methode op gebaseerd is, zijn wetenschappelijk verantwoord: de cliëntcentered theorie van Rogers, het onderzoek van Mahoney & Perales en van Paula Sterkenburg en het werk van Dawson & Guare. Het is de bedoeling om als onderdeel van de behandeling steeds het effect bij de cliënt na te gaan (Routine Outcome Monitoring) en de wetenschappelijke verantwoording een keer in een artikel op te schrijven. Klik hier voor de literatuurverwijzingen.

Geschikt voor een brede doelgroep

De methode is te gebruiken bij mensen met uiteenlopende achtergrond: autisme, verstandelijke beperking, ernstig meervoudig beperking (EMB), licht verstandelijke beperking (LVG), GGZ. De gemeenschappelijke noemer bij deze mensen met uiteenlopende kenmerken is de vraag van de begeleider “Hoe maak ik contact?”

Prijs, datum en inschrijven

De workshop Contactgericht Ondersteunen vindt plaats op 16 november 2012 in Utrecht. De workshop begint om 10:00 en eindigt rond 16:30.

De inschrijfkosten bedragen €189,- per persoon. Dit is exclusief een lunch. U kunt bij FORTIOR een lunch bij bestellen tegen een meerprijs van €15,75 per persoon. U kunt er ook voor kiezen om tijdens de lunchpauze een wandeling te maken in het historische centrum van Utrecht en zelf een broodje te kopen. (FORTIOR krijgt in 2011 te maken met aanzienlijke kostenstijgingen. Wij zoeken naar mogelijkheden om de prijs van onze studiedagen zo betaalbaar mogelijk te houden, vandaar dat wij er voor hebben gekozen de lunch voor deze studiedag facultatief te maken.)

Klik hier om in te schrijven voor deze workshop.