Hoe zinvol is een eindscore van de emotionele ontwikkeling in een SEO verslag?

Aantal keer bekeken: 90 views

In Nederland en Vlaanderen worden de SEO‑R² en SEO‑V² veel gebruikt om de emotionele ontwikkeling van cliënten te beoordelen. Beide schalen zijn verwant en complementair, en zijn gebaseerd op het ontwikkelingsdynamisch kader van Anton Dosen.

Het is gebruikelijk om na afname van de SEO een eindscore of totaalscore te formuleren. Vaak werd dan gezegd: “deze persoon scoort niet hoger dan fase X of Y”.  Zo’n score kan houvast bieden en maakt het mogelijk om begeleidingsstijlen te koppelen aan ontwikkelingsfasen. Tegelijk roept het de vraag op: hoe zinvol is een eindscore als we de complexiteit en veranderlijkheid van emotionele ontwikkeling willen recht doen?

Kanttekening bij deze blog

Deze blog wil vooral uitnodigen tot reflectie: hoe gebruiken we eindtotalen, en waar liggen de grenzen van hun betekenis? In de literatuur kwamen we passages tegen die de zinvolheid van een eindscore ter discussie stellen. Dat vonden we interessant om te delen.

Het is nadrukkelijk niet de bedoeling om voor te schrijven hoe een verslag moet worden opgesteld of hoe een conclusie geformuleerd dient te worden. Een eindscore kan waardevol zijn, maar verdient altijd aanvulling met een genuanceerde beschrijving van behoeften en dynamiek.

Didactische waarde

Het werken met fasen heeft een duidelijke didactische waarde. Het Model voor Emotionele Ontwikkeling  kent zeven ontwikkelingsfasen die houvast bieden bij het begrijpen van complex gedrag. Voor begeleiders en ouders is dit vaak herkenbaar en praktisch: gedrag kan worden gekoppeld aan fasen en de bijbehorende behoeften.

Zeker wanneer begeleiders zelf kinderen hebben, vergroot het werken met fasen de herkenbaarheid en het begrip. Het maakt ingewikkeld gedrag toegankelijker en helpt om passende ondersteuning te bieden.

Een eindscore kan helpen om snel een globaal beeld te schetsen en om begeleiders een eerste houvast te geven.

Valkuilen bij interpretatie

Het benoemen van een eindscore kan echter ook tot problemen leiden. Het risico bestaat dat cliënten te star in een fase worden geplaatst, waardoor de dynamiek in hun ontwikkeling uit het oog wordt verloren. Binnen de sector hoor je wel eens uitspraken als:

• “Hij is een Došen 2.”
• “Cliënten in fase 1 kunnen nooit alleen wonen.”
• “Bij fase 3 of 4 werkt straffen en belonen goed.”

 
Wanneer het model zo wordt toegepast, verdwijnt de nuance en wordt geen rekening gehouden met veranderlijkheid in de emotionele ontwikkeling.

Ethische bezwaren

Daarnaast zijn er ethische bezwaren. Het vergelijken van volwassenen met jonge kinderen kan gevoelens van minderwaardigheid oproepen. Bovendien zegt een totaalscore weinig over de daadwerkelijke ondersteuningsbehoefte van een cliënt. Het maakt ook niet duidelijk welke implicaties dit heeft voor de persoon zelf en diens omgeving.

Disharmonische profielen

Bij cliënten met een disharmonisch profiel – waarbij scores tussen de verschillende domeinen sterk uiteenlopen – is een eindscore vaak weinigzeggend of zelfs misleidend. Bij dit type profielen geeft de beoordelaar bij voorkeur enkele totaalscores in verschillende domeinen. In zulke gevallen is ook goed aandacht te besteden aan uitschieters in de emotionele ontwikkeling. Dit geeft een genuanceerder beeld en doet meer recht aan de persoon en diens onderliggende behoeften.

Dynamisch en dimensionaal denken

De werkelijkheid is dynamischer dan een model. Ontwikkelingsfasen lopen in elkaar over en kwetsbaarheden blijven vaak bestaan. Een fase die “voltooid” lijkt, kan opnieuw op de voorgrond komen door gebeurtenissen of life‑events. Daarom is het belangrijk om cliënten als geheel te zien: mensen met ervaringen en veranderende omstandigheden. Deze kunnen er ook voor zorgen dat behoeften veranderen.

Alternatieve formuleringen

In plaats van een eindscore zou je ook kunnen je beschrijven welke behoeften centraal staan en het streven naar een balans binnen een specifieke fase. Bijvoorbeeld:

• “Deze cliënt zoekt naar een balans tussen vertrouwen en wantrouwen.”
• “Jan is meer bezig met autonomie bij nieuwe begeleiders, en minder wanneer hij thuis is.”
• “Martijn richt zich meer op vertrouwen, en minder op identiteitsvorming.”

 
Zo’n formulering benadrukt de dynamiek en laat zien dat ontwikkeling een continu proces is, waarin fasen en emotionele behoeften meer of minder op de voorgrond kunnen staan.

Meer leren

Op 23 januari 2026 organiseert FORTIOR de training “De uitdaging van een disharmonisch SEO‑profiel”. Hier leer je hoe je een disharmonisch SEO‑R²‑profiel interpreteert, opneemt in geïntegreerde diagnostiek en vertaalt naar passende adviezen voor begeleiding of behandeling.

Meer informatie vind je hier

Bronnen:

Morisse, F., Claes, L., De Neve, L., Marrecau, J., Ronsse, E., Vangansbeke, T., Vermeulen, N. (2024) Emotionele ontwikkeling van personen met een verstandelijke beperking. Antwerpen-Den Bosch: Gompel&Svacina

Morisse, F., Claes, L. Koedoot, P. De Neve, L. (2023) De liefdevolle revolutie van Anton Došen Antwerpen-Den Bosch: Gompel&Svacina

Vonk, J (2021) Emotionele ontwikkeling: over basisbehoefte, draagkracht en plezier. Den Haag: Acco