Hoe kun je broers en zussen van een kind met een beperking ondersteunen?

Aantal keer bekeken: 58 views

Broers en zussen van een kind met een beperking worden vaak ‘brussen’ genoemd. Brus zijn, kan behoorlijk ingewikkeld zijn. In de praktijk krijgen brussen nog te weinig aandacht van professionals, terwijl het ook belangrijk is om aandacht te hebben voor hun welbevinden. In deze blog lees je hoe je brussen kunt ondersteunen — onder andere met een educatief spel dat speciaal voor hen is ontwikkeld.

Hoe is het om brus te zijn?

Opgroeien met een broer of zus met een (verstandelijke) beperking brengt unieke uitdagingen met zich mee. Ouders zijn vaak veel tijd en energie kwijt aan de extra zorgbehoeften van het kind met een beperking. Daardoor blijft er minder aandacht over voor de andere kinderen in het gezin. Veel brussen zetten hun eigen behoeften opzij, omdat ze hun ouders niet extra willen belasten. Ze passen zich aan wanneer hun broer of zus snel overprikkeld raakt en maken zich zorgen als het thuis niet goed gaat.

Anjet van Dijken, zus van een broer met een meervoudige beperking en auteur van Het broers- en zussenboek, verwoordt het treffend:
“Als kind had ik het gevoel dat ik twee levens had, thuis in Den Haag en bij Bartiméus waar mijn broer sinds zijn zesde woonde. Ik wist, hoorde en zag veel, maar sprak er op school niet over, ze zouden het toch niet begrijpen. Dat voelde best eenzaam.”

Het welbevinden van brussen

Ongeveer één op de vier kinderen heeft een chronische aandoening. Ruim 90% van deze kinderen heeft ook een broer of zus. Deze brussen lopen een verhoogd risico op mentale gezondheidsproblemen. Zo ervaren ze vaker depressieve klachten en hebben ze meer kans op emotionele en sociale problemen, bijvoorbeeld op het gebied van gedrag en relaties.

De belasting voor brussen neemt toe wanneer het kind met een beperking ook probleemgedrag laat zien, wanneer ouders veel stress ervaren of wanneer er armoede speelt binnen het gezin.

Te weinig ondersteuning

Hoewel steeds meer zorgorganisaties initiatieven ontwikkelen voor brussen, blijkt uit onderzoek dat ouders en professionals zich niet altijd bewust zijn van hun ondersteuningsbehoeften. Daarnaast ontbreekt het in de praktijk vaak aan tijd, kennis of mentale ruimte om brussen goed te begeleiden.

Het Nederlandse zorgsysteem richt zich vooral op de cliënt of patiënt, waardoor het bredere gezinssysteem soms uit beeld raakt.

Wat hebben brussen nodig?

Voor brussen is erkenning essentieel: gezien worden, gehoord worden en weten dat hun gevoelens ertoe doen. Belangrijke elementen in de ondersteuning zijn:

• Ontspanning en plezier: ruimte om even kind te zijn.
• Contact met andere brussen: herkenning en normalisering van hun ervaringen.
• Open communicatie: praten over gevoelens, zorgen en behoeften — zowel met ouders als met professionals.
• Begrip voor hun positie: weten dat ze niet de enige zijn en dat hun rol ertoe doet.

Serious game Broedels

Op initiatief van Anjet van Dijken is het educatieve computerspel Broedels ontwikkeld voor brussen van 6 tot en met 9 jaar met een visuele en/of verstandelijke beperking. Het spel is gemaakt binnen de Academische Werkplaats Affect-us, een samenwerking tussen Bartiméus, de Vrije Universiteit Amsterdam, Odion  en Ons Tweede Thuis.

Doel en inhoud van het spel

• Het spel ondersteunt brussen bij het herkennen en begrijpen van hun gedachten, gevoelens en dagelijkse situaties.
• Kinderen ervaren dat ze niet de enige zijn en dat ze als broer of zus belangrijk en bijzonder zijn.
• De ‘Broedels’ — lieve monstertjes — beleven herkenbare situaties die brussen ook meemaken.
• In het spel zitten filmpjes van zes brussen die vertellen over thema’s zoals omgaan met ‘ander’ gedrag of zorgen om de gezondheid van hun broer of zus.
• Negen thema’s uit Het broers- en zussenboek komen terug in het spel.
• Het spel is ontwikkeld met een expertgroep en een panel van vijf brussen, en geproduceerd door Metropolisfilm.

Werkt het spel ook?

Resultaten uit wetenschappelijk onderzoek

Tussen 2022 en 2024 onderzocht Linda Veerman de effectiviteit van Broedels in een gerandomiseerd onderzoek met 107 Nederlandse en Vlaamse gezinnen. De kinderen werden drie keer thuis bezocht door een onderzoeksassistent die hen hielp met vragenlijsten. Alleen dat al maakte indruk: “Er komt niet vaak iemand speciaal voor jou, om anderhalf uur te praten over hoe het met jóu gaat.”

In oktober 2024 werden de eerste resultaten gedeeld. Veerman concludeert:

• Brus-bewustzijn nam toe: kinderen weten beter wat een brus is en dat ze niet alleen zijn.
• Ouders werden zich bewuster van de positie en behoeften van brussen.
• Kinderen leerden hun emoties en behoeften herkennen en erkennen — inclusief het aangeven van grenzen.
• Gezinsinteracties verbeterden en er werd meer open gesproken over gevoelens en ervaringen.

Meer leren over de ondersteuning van brussen?

Op 23 januari organiseert Affect-us in samenwerking met FORTIOR de studiemiddag:
“Gezinsgericht werken: Over het laagdrempelig ondersteunen van broers en zussen van kinderen met een zorgvraag.”

Tijdens deze middag leer je:

• hoe je binnen gezinsgericht werken ook aandacht geeft aan brussen
• hoe je je kunt verplaatsen in hun leefwereld
• welke praktische tools je kunt inzetten
• hoe je de gratis brussengame Broedels kunt gebruiken in je werk

Lees hier meer over de studiemiddag

Ook vind je meer informatie in het proefschrift van Linda Veerman

Bronnen

Jaarverslag Academische werkplaats 2024: https://affect-us.nl/website/wp-content/uploads/2025/04/Affect-us-Jaarverslag-2024-DEF.pdf

“Broers en zussen van kinderen met een beperking ondersteunen met een serious game” in Tijdschrift voor Orthopedagogiek (2024): https://research.vu.nl/files/317142904/63_02_64_Broers_en_zussen_van_kinderen_met_een_beperking_ondersteunen_met_een_serious_game.pdf