Problematisch gedrag is een belangrijk onderwerp, omdat het relatief vaak voorkomt bij mensen met een verstandelijke beperking. Het is het voor professionals doorgaans een hele opgave goed met problematisch gedrag om te gaan. In deze blog lees je meer over het verband tussen dit gedrag en de emotionele ontwikkeling zoals die door Anton Došen is beschreven.

Slaapproblematiek komt veel voor in de geïndustrialiseerde wereld. Ongeveer 3% van de Nederlanders meldt zich jaarlijks één of meerdere keren bij de huisarts met slaapklachten. Dit percentage ligt vele malen hoger bij mensen met een verstandelijke beperking. De getallen die in verschillende onderzoeken worden genoemd variëren sterk. Professionals die werken met mensen met een verstandelijke beperking zullen uit ervaring weten dat slaapproblemen bij cliënten vaak voorkomen. In deze blog lees je meer over de oorzaken, gevolgen en oplossingen.

Herken je het gevoel dat je even niet weet hoe je moet reageren als iemand je overvalt met een vervelende opmerking? Je fietst naar huis en je bedenkt ineens wat je had kunnen zeggen. Als je jezelf bewust bent van je innerlijke lichaamstaal, dan kun je sneller te reageren in dit soort situaties. Jeroen Saris ontwikkelde de methode Inner Language of the Soul (ILS). In deze post vertelt hij meer over deze methodiek.

Baby's kunnen nog niet communiceren met gesproken taal. Toch zullen veel mensen hebben ervaren dat ze contact hadden met een baby, via bijvoorbeeld bewegingen, geluiden en oogcontact. Zolang een kind niet kan praten is lichaamstaal de belangrijkste manier om te communiceren. Lichamelijke interactie speelt een belangrijke rol in het ontstaan van een veilige hechting tussen moeder (verzorgers) en kind. Zowel voor kinderen met als zonder beperkingen is een veilige hechting de basis van een gezonde (emotionele) ontwikkeling.

Mensen kunnen niet in hun eentje (op)groeien en zich ontwikkelen. Ieder mens heeft iemand nodig die op de juiste manier aandacht en steun geeft. Vooral bij jonge kinderen is het belangrijk dat de ouders (of verzorgers) sensitief reageren op de signalen die het kind afgeeft. Het aanvoelen van de stemming van het kind en hierop passend reageren is nodig voor het ontwikkelen van een vertrouwensband tussen moeder (of verzorger) en kind. Een veilige relatie is de basis voor een gezonde emotionele ontwikkeling. Het zorgt er namelijk voor dat het kind de wereld wil ontdekken en zich gaat ontwikkelen. In wezen geldt hetzelfde voor volwassenen met een (ernstige) ontwikkelingsbeperking zoals een verstandelijke beperking of autisme. Bij deze mensen ontstaat de gewenste veilige relatie niet altijd vanzelf. Communicatie met begrip, respect en belangstelling is essentieel voor het ontstaan van zo’n relatie. Maar welke elementen spelen daarbij een rol? We noemen er een paar.

Veel mensen denken stoornissen in de sensorische informatieverwerking (SI) vooral betrekking hebben op de overgevoeligheid voor prikkels. Bijvoorbeeld, een kind hoort geluiden die andere mensen niet kunnen registreren. Er zijn echter veel meer stoornissen die mensen kunnen hebben in hun sensorische informatieverwerking. In deze blog staan de SI problemen die voorkomen en hoe je mensen met deze problemen kunt helpen.

Aan mensen met een verstandelijke beperking worden relatief vaker psychofarmaca voorgeschreven dan aan mensen zonder beperkingen. Bij een groot gedeelte van deze mensen met een verstandelijke beperking is geen diagnose bekend van een psychiatrische stoornis. Medicatie wordt dan ingezet vanwege probleemgedrag. Het voorschrijven van psychofarmaca zonder een psychiatrische diagnose is controversieel.

Cliënten met moeilijk verstaanbaar gedrag kunnen je als professional het bloed onder de nagels vandaan halen. Het is een natuurlijke reactie om corrigerend op te treden bij dit ongewenst gedrag. Het komt echter voor dat de situatie dan juist verslechtert in plaats van verbetert. Aandacht voor wat de cliënt goed doet kan professionals ruimte geven om een negatieve spiraal te doorbreken.

Isa kreeg bij de geboorte een herseninfarct. Pas na acht maanden werd dit ontdekt. Isa was een doorzetter en haar motorische revalidatie verliep voorspoedig. Met haar spalkjes en speciale schoentjes leerde ze lopen en ontpopte zich als een gezellig, sociaal meisje. Toen Isa 2 ½ oud was kreeg ze haar eerste epileptische aanval. Deze epilepsie ontwikkelde zich tot een redelijk zeldzaam kwaadaardig epilepsiesyndroom met de naam CSWS-syndroom. Dit houdt in dat ze, gedurende haar slaap, voortdurende epileptische activiteit in haar hersenen heeft. Dit is niet zichtbaar aan de buitenkant maar funest voor de hersenrijping en ontwikkeling.

Instellingen voor gehandicaptenzorg staan tegenwoordig voor flinke uitdagingen door bezuinigingen en veranderende wetgeving. Naast kwaliteit wordt nabijheid, ontschotting en prijsbewustheid door gemeenten en AWBZ gevraagd.

Peter Verbraak is oud-directeur van de zorginstelling Dichterbij. Rijnlands werken* en menslievende zorg noemt hij zijn vertrekpunten. Peter maakte tijdens zijn loopbaan meerdere vernieuwingen in de gehandicaptenzorg mee. Volgens Peter is het ook nu noodzakelijk dat de gehandicaptenzorg een stap vooruit zet door vernieuwing. Het is daarbij wel belangrijk om trouw te blijven aan de oorspronkelijke doelstelling van de zorgorganisatie.

Anneke Groot verzorgde in samenwerking met FORTIOR op 16 november 2012 de tweede inspirerende studiedag over de methode contactgericht ondersteunen. Een gedeelte van haar presentatie besteedde Anneke aan problemen in de prikkelverwerking bij mensen met autisme en/of een verstandelijke beperking. Voor dit onderwerp is volgens Anneke vaak te weinig aandacht. Als er onvoldoende begrip is voor stoornissen in de sensorische informatieverwerking dan werken de meeste oplossingen die je bedenkt, niet.

Omdat problemen bij de prikkelverwerking zo'n belangrijke rol spelen in het leven van deze mensen, is het goed om te weten hoe ze op dit vlak geholpen kunnen worden. Controle geven is een van de manieren.

Een interview met em. prof. dr. Anton Došen
Volgens Anton Došen is het voor professionals van groot belang dat zij kennis hebben van verschillende ontwikkelingsaspecten. Hierdoor zijn ze beter in staat om de basale behoeften van de persoon (met een beperking) te herkennen en kunnen ze hierop adequaat inspelen. Door een goede kennis van ontwikkelingsaspecten kunnen professionals mensen met een beperking beter stimuleren in hun ontwikkeling. Daarnaast zorgt het voor een effectievere behandeling en preventie bij het ontstaan van gedrags- en psychiatrische problemen.

FORTIOR interviewde Anton Došen over zijn multidimensioneel model voor emotionele ontwikkeling en persoonlijkheidsontwikkeling.

Problemen in de sensorische informatieverwerking kunnen grote gevolgen hebben
Sensorische Informatieverwerking is het proces waarbij de prikkels binnenkomen via de zintuigen en worden verwerkt in de hersen. Bij de meeste mensen verloopt dit proces automatisch. Problemen in de sensorische informatieverwerking komen relatief meer voor bij mensen met autisme. In dit artikel vertelt Miriam Hufen over de gevolgen van SI-problemen en hoe je hier als zorgprofessional mee kunt omgaan.

In relaties bestaat wisselwerking. De houding van de één, heeft invloed op het gedag van de ander. Dit speelt ook in de begeleiding en ondersteuning van cliënten met autisme of een verstandelijke beperking. Het gedrag van de cliënt kan een reactie of gevoel bij de hulpverlener teweeg brengen. Dit hoeft in principe geen probleem te zijn. Maar als er sprake is van irritatie dan kan dit het contact met de cliënt in de weg staan. In deze post lees je hoe je effectiever kunt worden door een bewuste mentale houding (attitude) te kiezen.

Als een kind iets doet dat ongewenst is, omdat zijn gedrag zijn ontwikkeling belemmert of omdat dat hinderlijk is voor anderen en jezelf, dan is het de vraag hoe je daar als ouder of professional het beste op kunt reageren. Straffen of negeren zijn standaardreacties op ongewenst gedrag, maar zijn dat wel altijd de meest effectieve reacties? Kan het ook anders?

Op 27 januari 2012 was er in Utrecht de studiedag Bouwstenen voor een vertrouwensrelatie. Deze studiedag is georganiseerd door FORTIOR in samenwerking met Bartiméus. Op deze pagina krijg je een korte indruk van wat Paula Sterkenburg tijdens de studiedag heeft verteld.

Een interview met Paula Sterkenburg
"Vertrouwensrelatie voor ontwikkeling" is de titel van het nieuwe werkboek van Paula Sterkenburg. Dit boek komt deze maand uit bij Bartiméus, een zorginstelling voor mensen die slechtziend of meervoudig beperkt zijn. In haar werkboek geeft Paula handreikingen voor het opbouwen van een vertrouwensrelatie bij mensen met ernstig verstandelijke of meervoudige beperkingen. Naar aanleiding van dit boek organiseert FORTIOR een studiedag in samenwerking met Bartiméus.

Vanwege haar nieuwe werkboek en de studiedag "Bouwstenen voor een vertrouwensrelatie" interviewde FORTIOR Paula Sterkenburg.

Veel leed voor mensen met autisme en hun omgeving door gemiste diagnoses en ontbrekende hulp.
In Engagement van juni/juli 2011 op pag. 35 las ik een stukje met de titel Diagnose autisme gemist. In dit stukje staat, dat de NVA (Nederlandse Vereniging voor Autisme) heel veel schrijnende berichten ontvangt over ontbrekende hulp en gemiste diagnoses en over het leed dat de mensen om wie het gaat, hierdoor ondervinden. De NVA heeft er zelfs een zwartboek over gemaakt, zo ernstig vindt ze deze toestand.

Het is weer rustig geworden rondom Brandon. De storm van verontwaardiging is grotendeels gaan liggen. Brandon is van de voorpagina's van de kranten verdwenen maar het houdt de gemoederen in zorgland nog wel enigszins bezig. Wat kunnen wij als professionals doen om cliënten met extreem agressief gedrag een menswaardig bestaan te geven? Tijdens de "studiedag Emotionele Ontwikkeling bij mensen met een beperking" (18 februari 2011) zag ik een link met deze problematiek.

Op de eerste dagen van het nieuwe jaar logeerden onze twee oudste kleinkinderen bij ons. Ze zijn 3 en 4 jaar en kunnen heerlijk spelen. Meestal doen ze dat samen. En wat daarbij op valt, is dat ze voortdurend tegen elkaar praten en dat hun communicatie samen hangt met het manipuleren van spelmateriaal of het organiseren van spelhandelingen. Nu is dit niets bijzonders. Veel kinderen doen dat zo. Maar ik vond het wel boeiend om te zien hoe deze twee hun sociale vaardigheden gebruiken tijdens hun spel.